Европската унија разгледува без преседан план со кој Украина би можела да добие ограничен облик на членство уште од следната година, како дел од напорите на Брисел да ја зацврсти позицијата на Киев во Европа и да го оддалечи од руската сфера на влијание, изјавиле за Политико повеќе европски и украински претставници запознаени со разговорите.
Идејата, која сè уште е во рана фаза, би значела значителна промена во начинот на кој ЕУ прима нови земји-членки. Наместо целосно завршување на сите реформи пред пристапувањето, Украина би добила место во институционалната рамка на Унијата, додека паралелно би продолжила со спроведување на неопходните политички, правосудни и демократски реформи.
Четири години по целосната инвазија на Русија врз Украина, и додека Киев инсистира членството во ЕУ до 2027 година да биде дел од евентуален мировен договор со Москва, европските официјални лица велат дека чувството на итност во Брисел е зголемено.
Украинскиот претседател Володимир Зеленски изјави минатата недела дека Русија ќе се обиде да го спречи приближувањето на Украина кон Европската унија и дека токму затоа Киев бара јасно утврден датум за пристапување. Според него, таков датум би бил дел од меѓународен договор кој би го потпишале Украина, ЕУ, САД и Русија, што би претставувало дополнителна безбедносна гаранција.
„Обратно проширување“
Планот што се разгледува во Брисел неформално е наречен „обратно проширување“, велат европски дипломати, бидејќи предвидува земјите кандидати да бидат вклучени во Унијата на почетокот, а не на крајот од процесот на усогласување со критериумите за членство.
Идејата се надоврзува на повеќекратно изнесените предлози на францускиот претседател Емануел Макрон за „Европа со повеќе брзини“, во која земјите би се интегрирале постепено, со различни нивоа на права и обврски.
Европските официјални лица нагласуваат дека целта не е намалување на критериумите за членство, туку испраќање силна политичка порака до земјите чиј пристап е блокиран поради војна или поради отпор од одделни земји-членки. Покрај Украина, ваквиот модел би можел да се однесува и на Молдавија и Албанија.
Реформите остануваат клучни
ЕУ веќе започна со т.н. „предвремено вчитување“ на украинската кандидатура, со тоа што на Киев му доставува неформални насоки за преговарачките „кластери“ – правните области што мора да се усогласат за членство. Досега, Украина добила информации за три од вкупно шест кластери, а Брисел планира да обезбеди дополнителни детали во наредните месеци.
И покрај забрзувањето, европските претставници се едногласни дека нема да има кратенки кога станува збор за реформите. Според нив, токму трансформацијата на институциите е главната придобивка од процесот на проширување.
Зеленски, пак, тврди дека Украина ќе биде технички подготвена за членство до 2027 година и дека ЕУ за Киев претставува клучен дел од долгорочните безбедносни гаранции.
Унгарското вето – главна пречка
Најголемата политичка пречка за напредокот на Украина кон ЕУ останува потребата од едногласност меѓу сите 27 земји-членки. Унгарскиот премиер Виктор Орбан отворено се спротивставува на украинското членство.
Европските дипломати велат дека Брисел внимателно ги следи парламентарните избори во Унгарија, закажани за април, како и можностите за заобиколување на унгарското вето. Орбан ја користи темата за Украина во својата кампања, нарекувајќи ја закана за унгарските интереси.
Некои европски официјални лица се надеваат дека евентуална промена на власта во Будимпешта би можела да доведе до пофлексибилен став кон Киев. Доколку тоа не се случи, Брисел разгледува други, политички чувствителни опции.
Улогата на САД и можниот последен чекор
Според европски дипломати, постои надеж дека американскиот претседател Доналд Трамп, кој има блиски односи со Орбан и изразил желба да посредува во мировен договор меѓу Украина и Русија, би можел да изврши притисок врз Будимпешта.
Во нацрт-предлог за мировен договор, членството на Украина во ЕУ до 2027 година е вклучено како дел од поширок пакет, при што САД би имале улога на гарант дека договорените елементи нема да бидат блокирани.
Како крајна мерка, ЕУ би можела повторно да го активира Членот 7 од Договорот за ЕУ против Унгарија, што би можело да доведе до суспензија на нејзините гласачки права. Иако таков чекор засега не се смета за непосреден, неколку дипломати велат дека тој останува „апсолутно возможен“ доколку Будимпешта продолжи да го блокира проширувањето.