Суспензијата на производството на течен природен гас (ЛНГ) во Катар по нападите врз клучни објекти ја изложи ранливоста на енергетскиот систем на Бангладеш и ја отвори дебатата за одлуката на владата во 2024 година да откаже 31 проект за обновлива енергија со вкупен капацитет од 3.300 мегавати.
Катар во понеделникот го запре производството на ЛНГ по нападите од страна на Иран, што значи дека Бангладеш, која има долгорочен договор за снабдување со Катар, нема да добие значителни количини гас во период на зголемена побарувачка. Како резултат, земјата се соочува со интензивно рестриктивно снабдување со електрична енергија, бидејќи значителен дел од производството се потпира на гас.
Бангладеш годишно увезува горива – мазут, јаглен, ЛНГ и течен нафтен гас (ЛПГ) – во вредност од околу 5 милијарди долари, поради ограничените домашни резерви на гас и јаглен.
Пропуштена можност
Според енергетски аналитичари, ситуацијата можела да биде поинаква доколку владата предводена од Мухамед Јунус во септември 2024 година не ги откажеше 31-те проект за обновлива енергија, главно соларни, со околу 300 мегавати ветерна енергија и 25 мегавати постројка за енергија од отпад.
Околу една третина од тие проекти до сега можеле да произведуваат електрична енергија и да го ублажат влијанието од недостигот на ЛНГ, велат експерти од секторот.
Владата тогаш образложи дека проектите, склучени под претходната администрација на Авами лигата според Законот за брзо снабдување со енергија од 2010 година, не биле доделени преку конкурентна постапка.
Договорените тарифи се движеа меѓу 9,7 и 10,6 американски центи за киловат-час. „Транспаренси Интернешнл Бангладеш“ и инвеститорите ја критикуваа одлуката, а прашањето заврши и пред Високиот суд, кој оцени дека договорите биле склучени во добра волја и можат да бидат ревидирани.
Скапа одлука?
По откажувањето, владата распиша нови тендери за повеќе од 5.000 мегавати обновливи извори. Иако понудените тарифи беа пониски – меѓу 7 и 8 центи – интересот беше ограничен и беа договорени само околу 900 мегавати, со можен почеток на производство по 2028 година.
Енергетските аналитичари сметаат дека целосното откажување било скапа грешка, бидејќи земјата значително заостанува зад своите цели – 15% од електричната енергија од обновливи извори до 2030 година и 40% до 2040 година. Во моментов уделот изнесува околу 3%.
Според проценките, откажаните 31 проект можеле да заменат увоз на фосилни горива во вредност од околу 820 милиони долари и да обезбедат околу 10.000 директни работни места.
Простор за преговарање
Некои инвеститори изјавиле дека, наместо целосно откажување, тарифите можеле да се ревидираат, особено со оглед дека цените на соларните панели во меѓувреме паднале за околу 20%. Со оглед дека панелите сочинуваат околу 35% од вкупните трошоци, тарифите можеле да се намалат за 1 до 1,5 центи по киловат-час, велат тие.
Владата, пак, во фискалната 2025-26 година ги намали увозните давачки за соларни панели на 1% и воведе даночни олеснувања за обновливи проекти, во обид да го поттикне секторот.
ЛНГ-кризата повторно ја нагласи зависноста на Бангладеш од увоз и нејзината изложеност на геополитички ризици и нестабилност на глобалните пазари, оценуваат експерти, додавајќи дека забрзаното развивање на домашни обновливи капацитети е клучно за долгорочната енергетска безбедност.