Европските членки на НАТО застанаа во одбрана на Шпанија по извештаите дека САД разгледуваат мерки против сојузници кои не ја поддржале американско-израелската кампања против Иран, вклучително и можност за суспензија на Мадрид од алијансата.
Шпанскиот премиер Педро Санчез изјави дека земјата ги исполнува своите обврски кон НАТО, минимизирајќи ја загриженоста околу протечен електронски документ од Пентагон, кој, според извештаи, предлага казнени мерки кон сојузници.
„Работиме врз основа на официјални позиции, не на мејлови“, рече Санчез на самитот на ЕУ во Кипар.
Според правилата на НАТО, не постои механизам за исклучување на земја-членка, а секоја евентуална мерка би барала консензус од сите сојузници.
Европските лидери јавно ја поддржаа Шпанија. Холандскиот премиер Роб Јетен изјави дека Шпанија „ќе остане полноправна членка“, додека германски претставник рече дека „не постои причина тоа да се промени“.
Растечки тензии со Вашингтон
Напнатоста доаѓа во контекст на влошени односи меѓу Европа и администрацијата на американскиот претседател Доналд Трамп, особено поради различните ставови за војната со Иран.
Шпанија одби да дозволи користење на своите бази за напади врз Иран и го оцени конфликтот како спротивен на меѓународното право. Дополнително, Мадрид беше единствената членка на НАТО што не ја прифати американската иницијатива за зголемување на одбранбените трошоци на 5% од БДП.
Слични несогласувања се појавија и со други европски партнери. Италијанската премиерка Џорџа Мелони оцени дека тензиите не се позитивни, додека Велика Британија одби подлабоко вклучување во конфликтот, иако дозволи користење на своите бази.
Протечениот документ, според извештаите, дури предлага и преиспитување на американската поддршка за британските Фолкландски Острови, што дополнително ја нагласува сериозноста на дипломатските тензии.
Дебата за иднината на НАТО
Експертите предупредуваат дека ваквите изјави и протечени планови ја поткопуваат кохезијата на алијансата.
Францускиот претседател Емануел Макрон ја обвини администрацијата на Трамп дека ја „испразнува“ НАТО од содржина, додека поранешниот генерален секретар Јенс Столтенберг предупреди дека долгорочната стабилност на алијансата не е загарантирана.
Во меѓувреме, европските земји сè повеќе размислуваат за алтернативни безбедносни механизми, вклучително и активирање на членот 42.7 од договорите на ЕУ, кој предвидува заемна одбрана.
Безбедносни грижи во Европа
Зголемените тензии доаѓаат во време кога Европа се соочува со повеќекратни безбедносни предизвици – војната во Украина, енергетската криза поврзана со Ормутскиот теснец и стравувањата од потенцијална руска агресија.
Некои европски лидери веќе јавно поставуваат прашања за тоа дали САД би ги исполниле своите обврски за колективна одбрана во рамки на НАТО.
Аналитичарите оценуваат дека разликите меѓу Европа и САД не се околу тоа дали Иран претставува закана, туку околу начинот на справување – при што Европа фаворизира дипломатија и санкции, а Вашингтон применува воена стратегија.
Ситуацијата, според нив, претставува сериозен тест за трансатлантските односи и иднината на НАТО како безбедносен столб.