Посетата на претседателот на Европскиот совет Антонио Кошта на Скопје не донесе нова формула за деблокирање на евроинтегративниот процес на Северна Македонија, но јасно ги потврди позициите на двете страни: Европската Унија останува на ставот дека уставните измени се предуслов за отворање на преговарачките поглавја, додека Владата на Христијан Мицкоски инсистира на гаранции дека нема да има нови билатерални условувања во иднина.
Посетата се случува во момент кога процесот на проширување добива нов политички импулс во Брисел поради геополитичките предизвици, војната во Украина и растечката загриженост за влијанијата на трети актери на Западен Балкан. Но, и покрај новиот европски ентузијазам за проширување, Северна Македонија останува единствената земја кандидат чиј следен чекор е директно поврзан со исполнување на билатерално договорена обврска.
Без нова понуда од Брисел
Клучната порака на Кошта беше дека Европската Унија не бара ништо повеќе од она што веќе е договорено во 2022 година.
„Она што е договорено, е договорено“, повтори Кошта, практично идентично како и при неговата посета на Скопје во мај минатата година.
Со ова Брисел испрати сигнал дека нема простор за повторно отворање на преговарачката рамка или за нов политички договор со Северна Македонија. За европските институции, компромисот постигнат во 2022 година останува затворено прашање, а фокусот е ставен на неговата имплементација.
Во дипломатските кругови ваквата порака се толкува како обид да се спречи создавање преседан во политиката на проширување. Доколку ЕУ дозволи повторно преговарање за веќе усвоени обврски, тоа би можело да има последици и врз другите пристапни процеси во регионот.
Мицкоски под домашен политички притисок
Од друга страна, премиерот Христијан Мицкоски се наоѓа во комплексна политичка позиција.
ВМРО-ДПМНЕ дојде на власт со ветување дека нема да прифати уставни измени без јасни гаранции дека Бугарија нема повторно да поставува нови барања поврзани со идентитетски и историски прашања.
Проблемот е што Европската Унија нема механизам да понуди апсолутни гаранции за идните позиции на земјите членки. Секоја членка има право на вето во различни фази од пристапниот процес, што значи дека ниту Европската комисија ниту Европскиот совет не можат формално да гарантираат дека нема да има нови блокади.
Оттука произлегува и суштинскиот судир меѓу Скопје и Брисел: Владата бара политичка сигурност која ЕУ институционално не може да ја обезбеди.
Украина отвора нова дебата
Интересен момент од посетата беше и освртот на Кошта на иницијативата на германскиот канцелар Фридрих Мерц за можна форма на „придружно членство“ за Украина.
Иако Кошта избегна директна поддршка на предлогот, неговите коментари открија дека во ЕУ постои активна дебата за различни модели на интеграција.
За Северна Македонија ова прашање има посебна тежина. Во земјата постои растечка загриженост дека Украина би можела да напредува побрзо кон членство отколку земјите од Западен Балкан, иако тие со години се кандидати за членство.
Кошта се обиде да ја намали таа перцепција, нагласувајќи дека процесите не треба да се споредуваат и дека секоја земја се оценува според сопствените заслуги.
Сепак, самата дебата покажува дека Брисел размислува за флексибилни модели на интеграција, што може дополнително да ја засили фрустрацијата во регионот доколку проширувањето остане блокирано.
ВЛЕН ја користи посетата за проевропско позиционирање
Коалицијата ВЛЕН брзо ја искористи посетата на Кошта за да го нагласи својот проевропски профил.
Во соопштението тие ја оценија посетата како потврда на европската перспектива на државата и порачаа дека реформската агенда мора да остане во центарот на политичкиот процес.
Оваа позиција е значајна бидејќи покажува дека во рамките на владејачката коалиција постои силна поддршка за продолжување на евроинтегративниот процес, дури и кога дебатата за уставните измени останува политички чувствителна.
Што следува?
Посетата на Кошта не донесе пробив, но ја разјасни состојбата.
Европската Унија останува на ставот дека првиот чекор мора да дојде од Скопје преку усвојување на уставните измени. Владата, пак, продолжува да бара дополнителна политичка сигурност пред да го отвори тоа прашање во парламентот.
Во вакви околности, најверојатното сценарио е продолжување на статус-квото во следните месеци. И покрај силната реторичка поддршка од Брисел за проширувањето, Северна Македонија останува заглавена меѓу европските процедури и домашните политички пресметки.
Оттаму, главното прашање по посетата на Кошта не е дали ЕУ сака Северна Македонија да напредува, туку дали македонските политички актери ќе успеат да изградат внатрешен консензус околу следниот чекор на патот кон членството.