Нехумани услови во затворите, недостиг на здравствена заштита, несоодветни услови за малолетници и сомнежи за злоупотреба на психијатриски установи за избегнување затворски казни се меѓу главните наоди во извештајот на Народниот правобранител за состојбата во установите каде се ограничува слободата на движење во Северна Македонија.
Во извештајот на Националниот превентивен механизам (НПМ) за 2025 година, презентиран во четвртокот, се наведува дека проблемите во затворите, полициските станици и психијатриските установи не се изолирани случаи, туку системски недостатоци кои со години остануваат нерешени.
„Недостатокот на кадар, недоволните материјални ресурси, ограничениот пристап до здравствени услуги, несоодветните услови во дел од установите и потребната континуирана обука на персоналот не претставуваат изолирани проблеми на поединечни институции, туку системски предизвици“, изјави заменик-народната правобранителка Соња Трифуновска.
Во текот на 2025 година, тимовите на Омбудсманот извршиле 13 ненајавени посети на казнено-поправни установи, полициски станици и психијатриска болница.
Во затворот во Куманово биле констатирани проблеми со снабдувањето со вода за пиење, а дел од притворениците биле затекнати како спијат на душеци поставени на подот. Дополнително, системите за повикување не функционирале.
Во најголемиот затвор во земјата, „Идризово“, извештајот повторно нотира пренатрупаност, ограничен пристап до здравствено осигурување поради административни пречки и недостиг на редовно снабдување со топла вода во женското одделение.
Омбудсманот регистрирал и поплаки од осудени лица во затворот во Струга, кои тврделе дека за време на интервенција на специјална единица биле принудени околу два часа да стојат свртени кон ѕид со раширени раце и нозе.
Особено загрижувачки се условите во воспитно-поправната установа во Охрид, каде се сместени малолетници. Според извештајот, објектот датира од 1950-тите години, а малолетните осуденици се изложени на погледи и дофрлања од околните станбени згради, што сериозно ја нарушува нивната приватност. При посетата биле измерени температури под 18 степени Целзиусови и висока влажност.
Во четирите посетени полициски станици, Омбудсманот констатирал хроничен недостиг на персонал, како и практика на прераспределување на службеници на работни позиции за кои немаат претходно искуство. Во повеќето полициски станици нема посебно опремени простории за разговор со деца.
Извештајот содржи и сериозни забелешки за Психијатриската болница во Демир Хисар. Според наодите, во установата се сместуваат лица кои преку манипулација со психијатриските проценки избегнуваат издржување затворски казни.
„Наместо санкцијата да биде резултат на објективно утврдување на вината и одговорноста, таа станува производ на влијание врз експертската проценка“, се наведува во извештајот.
Омбудсманот предупредува дека присуството на лица со криминален профил, кои немаат реална потреба од психијатриски третман, создава атмосфера на страв и виктимизација на пациентите. Дополнително, болницата се соочува со сериозен недостиг на кадар и технички капацитети, што довело до повеќе бегства на пациенти и најмалку едно самоубиство.
Во извештајот се заклучува дека, иако дел од препораките од претходните години се делумно имплементирани, најголемиот дел од системските проблеми остануваат нерешени, а условите во одредени институции и натаму не ги исполнуваат основните стандарди за хуман третман.