Одлуката на УНЕСКО да му даде на Охридскиот Регион дополнителни пет години за исполнување на препораките ја тргна непосредната опасност регионот да биде ставен на Листата на светско наследство во опасност. Но бројките покажуваат дека државата влегува во тој период со сè поголем товар – дивоградбите продолжуваат да растат, додека спроведувањето на законите останува ограничено.
Министерот за надворешни работи и надворешна трговија Тимчо Муцунски оцени дека Владата има јасен план и координација за исполнување на препораките на УНЕСКО, наведувајќи дека земјата првпат добива подолг рок за нивно спроведување.
„Имаме јасни насоки за тоа што треба да се направи“, изјави Муцунски, додавајќи дека централната и локалната власт ќе работат на урбанистичкото планирање, заштитата на животната средина и справувањето со бесправната градба.
Но официјалните статистички податоци покажуваат дека проблемот продолжува да се продлабочува.
Според Државниот завод за статистика, во 2025 година биле регистрирани 911 нови бесправно изградени објекти, што е 154 повеќе отколку претходната година, односно раст од 20,3 проценти.
Во 2023 година биле евидентирани 780 дивоградби, што значи дека за само две години бројот пораснал за 131 нов објект или речиси 17 проценти.
Најголем дел од новите дивоградби се индивидуални објекти.
Во 2025 година биле регистрирани:
-
169 објекти за домување;
-
164 огради;
-
116 деловни објекти;
-
113 настрешници;
-
110 доградби и надградби;
-
106 помошни објекти;
-
79 гаражи.
Слична структура покажуваат и податоците за 2023 година, кога биле евидентирани 172 станбени објекти, 160 огради, 134 доградби, 78 помошни објекти, 63 настрешници и 62 деловни објекти.
Тоа укажува дека нелегалната градба најчесто не се однесува на големи инвестициски зафати, туку на индивидуални куќи, доградби и помошни објекти.
Дополнително загрижува фактот што речиси целата бесправна градба е во приватна сопственост.
Во 2023 година 726 од 780 дивоградби, или околу 93 проценти, биле во приватна сопственост, додека во 2025 година тој удел се зголемил на 96,1 проценти.
Во меѓувреме, државата повторно го продолжи рокот за легализација на бесправно изградените објекти.
Во февруари годинава Собранието ги усвои измените на Законот за постапување со бесправно изградени објекти, со кои рокот беше продолжен до март 2031 година за веќе поднесените барања.
Податоците на Државниот инспекторат за градежништво и урбанизам покажуваат дека од 2011 година се поднесени околу 473.000 барања за легализација, решени се околу 272.000, додека околу 200.000 објекти сè уште немаат конечен статус.
Најголемиот тест останува Охрид.
Според државната ревизија, во Охридскиот Регион се регистрирани 4.847 дивоградби, за 456 објекти се донесени решенија за уривање, но ниту едно не било целосно реализирано.
Токму дивоградбите, урбанизацијата и недоволната заштита на природното и културното наследство се меѓу главните причини поради кои УНЕСКО со години бара конкретни мерки од државата.
Муцунски вели дека Владата ќе постапува законски.
„Кога е во прашање дивоградба, не само во Охрид – таа треба да биде отстранета на соодветен и законски начин“, рече министерот.
Одлуката на УНЕСКО ѝ даде на Северна Македонија уште една можност да го зачува статусот на Охридскиот Регион како светско наследство. Но статистиката покажува дека успехот нема да зависи од нови стратегии или нови рокови, туку од тоа дали во следните пет години институциите ќе успеат да го направат она што не успеаја во изминатата деценија – да го запрат растот на дивоградбите и конечно да ги спроведат сопствените решенија за нивно отстранување.