Речиси девет милиони евра од државниот буџет се издвоени годинава за редовно финансирање на политичките партии во Северна Македонија, додека Државната комисија за спречување на корупцијата (ДКСК) предупредува дека делови од законскиот модел содржат коруптивни ризици и бара поголема транспарентност и контрола.
Проверката на Законот за финансирање на политичките партии ДКСК ја спровела по сопствена иницијатива, во рамки на Антикорупцискиот план за проверка на легислативата за 2026 година.
Едно од главните прашања што ги отвора Комисијата е начинот на кој се распределуваат милионските буџетски средства меѓу партиите.
Според сегашниот модел, 30 отсто од средствата се распределуваат подеднакво меѓу партиите кои освоиле најмалку еден отсто од гласовите на последните избори.
Останатите 70 отсто се распределуваат според бројот на освоени пратенички и советнички места.
ДКСК: Дали моделот е правичен?
Претседателот на ДКСК, Адем Чучуљ, вели дека треба да се преиспита дали ваквиот систем обезбедува пропорционални и еднакви можности за политичките субјекти.
„Средствата за финансирање на политичките партии се обезбедуваат од државата и претставуваат јавни средства чиј обем континуирано расте“, рече Чучуљ.
Според него, потребно е да се утврди дали постојната законска одредба е соодветна, правична и дали ја исполнува целта за која е донесена.
Донации и членарини под поголема контрола
Антикорупциската комисија бара промени и во правилата за партиските членарини.
Според ДКСК, сегашното решение нема доволно силен превентивен механизам бидејќи не предвидува санкции доколку член на партија плати членарина над законски дозволениот износ.
Измени се предлагаат и кај максималните донации од физички и правни лица, со цел да се отстранат правните празнини и правилата да се усогласат со Изборниот законик.
ДКСК бара и попрецизни правила за јавно објавување на регистрите на донации, особено за политичките партии кои немаат сопствени интернет-страници.
Комисијата предупредува дека нејасните правила можат да доведат до различно толкување на законот, нееднаква примена и потешко утврдување одговорност при евентуални прекршувања.
ДКСК бара партиските сметки да стигнуваат и до неа
Комисијата предлага во законот експлицитно да се наведе обврската политичките партии своите годишни финансиски сметки да ги доставуваат и до ДКСК.
Со тоа, според Комисијата, Законот за финансирање на политичките партии би се усогласил со Законот за спречување на корупцијата и судирот на интереси.
Препораките треба да бидат доставени до надлежните институции.
ВМРО-ДПМНЕ добила 2,5 милиони евра
Прашањето за законските измени добива дополнителна тежина поради сумите што државата ги издвојува за партиите.
Според анализа на БИРН базирана на податоци од Министерството за правда, во 2026 година за партиско финансирање се издвоени речиси девет милиони евра, или 0,15 отсто од вкупните изворни приходи на буџетот.
Владејачката ВМРО-ДПМНЕ добила околу 2,5 милиони евра, што е најголемата поединечна сума. СДСМ добил околу еден милион евра, а ДУИ околу 472.000 евра.
Само овие три партии добиле околу 45 отсто од вкупните средства.
Кога ќе се додадат Левица и ЗНАМ, повеќе од половина од парите наменети за редовно партиско финансирање завршиле кај пет политички партии.
БЕСА, Демократското движење, Алтернатива и Алијанса за Албанците добиле меѓу 220.000 и 245.000 евра, додека Демократската партија на Турците добила нешто повеќе од 180.000 евра.
Предлозите на ДКСК сега го отвораат прашањето не само колку пари добиваат политичките партии од граѓаните преку буџетот, туку и дали постојниот систем обезбедува доволна контрола врз нивното собирање, распределување и трошење.