Северна Македонија ја почнува учебната 2026/2027 година со 433 паралелки помалку и 148 училишни објекти без ученици, додека 26 подрачни училишта привремено нема да работат поради недоволен број деца, покажуваат податоците објавени пред почетокот на наставата.
Наспроти националниот тренд, Општина Тетово соопшти дека годинава не бележи ново намалување на бројот на учениците и очекува конечните бројки дополнително да пораснат по задоцнетите уписи.
Според Министерството за образование и наука, во образовниот систем има околу 238.000 ученици – приближно 174.000 во основното и 64.000 во средното образование.
Досега се запишани 14.952 првачиња и 16.932 ученици во прва година средно образование. Конечните бројки ќе бидат познати по дополнителните уписни рокови.
За десет години над 8.300 првачиња помалку
Податоците покажуваат долгорочен пад кај најмладите ученици.
Во 2016 година во прво одделение биле запишани 23.266 деца, наспроти досегашните 14.952 годинава. Тоа е намалување за 8.314 ученици, или околу 36 отсто за една деценија.
Во споредба со минатата учебна година, кога биле регистрирани 17.921 прваче, сегашната бројка е пониска за речиси 3.000, иако таа сè уште не е конечна.
Намалувањето се одразува и врз организацијата на наставата. Годинава ќе има 222 паралелки помалку во основното и 211 во средното образование.
Министерката за образование Весна Јаневска изјави дека малите паралелки се спојуваат во рамките на оптимизацијата на училишната мрежа и дека ниту еден наставник во редовен работен однос не останал без работа поради процесот.
148 училишни објекти без ученици
Највидлива последица од демографските промени е состојбата во помалите и руралните населени места.
Вкупно 148 училишни објекти се без ученици, додека 26 подрачни училишта привремено нема да работат во новата учебна година.
Во некои од нив нема ниту едно запишано прваче, а во други досега наставата ја следеле само неколку деца. Учениците треба да бидат префрлени во најблиските поголеми училишта.
Падот на наталитетот, иселувањето и внатрешната миграција кон Скопје и поголемите градови се меѓу факторите што ја менуваат училишната карта на земјата.
Демографот Дончо Герасимовски, според „Трн“, проценува дека во текот на една учебна година образовниот систем останува без околу 1.000 ученици поради семејства кои се иселуваат од земјата.
Тетово со поинаква слика
Во Тетово, локалните власти велат дека годинава бројот на учениците се стабилизирал по повеќегодишниот тренд на намалување.
Според објавените податоци, повеќе од 840 основци ја почнуваат новата учебна година, додека бројот на запишани во средните училишта се очекува дополнително да се зголемува поради дополнителните уписи.
Новите училишта сè уште се чекаат
Стабилизирањето на бројот на ученици во Тетово истовремено создава притисок врз училишната инфраструктура.
Учениците од средното текстилно училиште нема целосно да ја започнат наставата во сопствен објект. Дел ќе следат онлајн настава, а дел со физичко присуство во основното училиште „Беса“ во Речица, додека трае изградбата на новата зграда.
Според локалните власти, работите би требало да завршат до крајот на годината.
За училиштето во Селце, Владата годинава издвоила седум милиони денари, а треба да се изгради и потпорен ѕид пред продолжувањето на следната фаза.
Очекувањата на локалните власти се учениците во двата објекта да можат да почнат со настава во новите простории на почетокот на следната година.
Општина Тетово најавува и построга примена на училишната реонизација за да спречи голема концентрација на ученици во само неколку училишта.
Две различни демографски слики
Додека руралните средини остануваат без ученици и затвораат училишни објекти, во дел од поголемите урбани центри се потребни дополнителни капацитети.
Во моментов се прошируваат 14 училишта, главно во скопските општини, а се најавуваат уште 15 инфраструктурни проекти.
Токму контрастот меѓу 148 празни училишни објекти и потребата за нови капацитети во други општини покажува дека образовниот систем се соочува не само со намалување на бројот на деца, туку и со нивна сè понерамномерна географска распределба.
Ако сегашниот тренд продолжи, демографските промени би можеле дополнително да ја менуваат мрежата на училиштата, бројот на наставници и трошоците за образование – претворајќи го падот на бројот на ученици од образовно во пошироко економско и демографско прашање.