Пораките на дел од црногорските владини функционери по смртта на Ратко Младиќ предизвикаа нов политички спор во земјата и дополнителни тензии со соседна Хрватска, во момент кога Подгорица се обидува да ги забрза преговорите за членство во Европската Унија.
Претседателот на црногорското Собрание Андрија Мандиќ соопшти дека, во свое име и во име на неговата Нова српска демократија, му изразил сочувство на синот на Младиќ.
Младиќ, поранешен командант на Војската на Република Српска, беше правосилно осуден на доживотен затвор за геноцидот во Сребреница, злосторства против човештвото и воени злосторства за време на војната во Босна и Херцеговина.
Изјавата на Мандиќ добива дополнителна политичка тежина поради неговата функција на претседател на парламентот на земја кандидат за членство во ЕУ.
Партијата на Спајиќ: Тоа не е политика на Владата
Движењето Европа сега на премиерот Милојко Спајиќ се огради од постапката на Мандиќ, наведувајќи дека станува збор за негов и за став на Нова српска демократија, а не за позиција на Владата.
„Кога станува збор за Ратко Младиќ, нашиот став е јасен: ги почитуваме правосилните пресуди на меѓународните судови, како и принципите на меѓународното право и правдата“, соопшти партијата за „Вијести“.
Од партијата на Спајиќ велат дека европскиот курс на Владата останува непроменет и дека нема простор за релативизирање на фактот дека Младиќ бил правосилно осуден за геноцид и воени злосторства.
Од пораките на Младиќ се огради и вицепремиерот и лидер на Албанскиот форум Ник Ѓељошај, кој оцени дека величењето на неговиот лик и дело не е дел од вредностите на европска Црна Гора.
Министерот за човекови и малцински права Фатмир Ѓека, исто така, рече дека не го поддржува ставот на Мандиќ и го опиша Младиќ како правосилно осуден воен злосторник.
И други политичари со пофални пораки за Младиќ
Мандиќ не беше единствениот црногорски политичар што објави порака по смртта на Младиќ.
Лидерот на Демократската народна партија Милан Кнежевиќ објави фотографија од Младиќ со пораката дека „славата е вечна, а страдањето кратко“, додека Горан Даниловиќ од Обединета Црна Гора напиша дека Младиќ го „бранел својот народ“.
Даниел Рмуш, функционер на младите на Демократите и вработен во Министерството за екологија, исто така објави пофална порака. Неговата партија се огради, наведувајќи дека станува збор за личен, а не за партиски став.
Од друга страна, Бошњачката партија, Демократската партија на социјалистите, Европскиот сојуз, Граѓанското движење УРА и дел од невладиниот сектор ги осудија ваквите пораки.
Претседателот Јаков Милатовиќ порача дека односот кон семејството на починатиот не може да биде оправдување за релативизирање на воените злосторства.
Хрватска остро реагира
Пораката на Мандиќ предизвика реакција и во Загреб.
Хрватското Министерство за надворешни и европски работи ја оцени како неприфатлива и спротивна на европските вредности, предупредувајќи дека Хрватска во пристапните преговори на Црна Гора ќе инсистира на соочување со минатото, почитување на пресудите на меѓународните судови, процесирање на воените злосторства и добрососедски односи.
Претседателот на хрватскиот Сабор Гордан Јандроковиќ оцени дека постапката на Мандиќ покажува дека идејата за таканаречениот „српски свет“ сè уште е присутна.
Хрватскиот пратеник Андро Крстуловиќ Опара отиде чекор понатаму, оценувајќи дека Загреб не треба да го ратификува идниот договор за пристапување на Црна Гора во ЕУ доколку ваквите пораки ја претставуваат политичката насока на државата.
Тоа е став на хрватски политичар, а не официјална одлука на Хрватска.
Европската комисија испрати порака и до кандидатите
Европската комисија за „Вијести“ порача дека нема место за величење на воени злосторници ниту во Европската Унија ниту во земјите кандидати за членство.
Реакцијата е особено чувствителна за Подгорица бидејќи Црна Гора е најнапредната земја кандидат во процесот на пристапување и се обидува да ги затвори преостанатите преговарачки поглавја.
Односите со Хрватска веќе влијаеја врз тој процес. Загреб во декември 2024 година го блокираше привременото затворање на поглавјето 31 за надворешна, безбедносна и одбранбена политика поради нерешени билатерални прашања, а во јули годинава не даде согласност ниту за затворање на поглавјето 14 за транспортна политика.
Мандиќ, заедно со Милан Кнежевиќ и Алекса Бечиќ, од 2024 година е прогласен за непожелен во Хрватска по усвојувањето на резолуцијата за Јасеновац, Дахау и Маутхаузен во црногорскиот парламент.
Обвинителството ја следи ситуацијата
Вишото државно обвинителство во Подгорица соопшти дека ги следи и оценува изјавите и постапките за да утврди дали содржат обележја на кривично дело од негова надлежност.
Црногорскиот Кривичен законик предвидува санкции за одредени форми на јавно одобрување, негирање или значително минимизирање на геноцид, злосторства против човештвото и воени злосторства утврдени со правосилни пресуди, доколку се исполнети и другите законски услови.
Засега нема информација дека против некој од политичарите е отворен кривичен предмет.
Контроверзијата во Црна Гора се одвива паралелно со слична политичка расправа во Северна Македонија, каде што објавите поврзани со Младиќ од функционер и од партија која учествува во власта предизвикаа осуди од ВЛЕН, СДСМ, ДУИ, ЛДП и СДА Македонија.
Со тоа смртта на Младиќ, повеќе од три децении по војната во Босна, повторно го отвори прашањето за односот кон военото минато во повеќе земји од Западен Балкан – и за тоа колкава политичка цена таквиот однос може да има за нивната европска интеграција.