Европската Унија најави пакет инвестиции од 200 милиони евра за Гренланд и значително зголемување на идната финансиска помош за арктичкиот остров, во момент кога повторените закани на американскиот претседател Доналд Трамп за преземање на данската автономна територија ги засилуваат геополитичките тензии во Арктикот.
Претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен во понеделникот во Нук потпиша заедничка декларација со премиерот на Гренланд Јенс-Фредерик Нилсен и данската премиерка Мете Фредериксен.
„Иднината на Гренланд треба да ја одлучуваат народот на Гренланд и Данска. Никој друг“, изјави Фон дер Лајен.
Пакетот од 200 милиони евра, односно околу 232 милиони долари, ќе биде насочен кон подобрување на квалитетот на животот, јакнење на административните капацитети, домувањето и развојот на одржлив туризам во следните две години.
Брисел планира и повеќе од двојно да ја зголеми директната финансиска помош за Гренланд во следниот долгорочен буџет на ЕУ.
За периодот 2028-2034 година се предлагаат околу 530 милиони евра, или приближно 616 милиони долари.
„ЕУ му треба на Гренланд, а Гренланд ѝ треба на ЕУ“
Фон дер Лајен рече дека Европската Унија сака да биде „поприсутна и поангажирана“ во Гренланд и пошироко во Арктикот.
Гренландскиот премиер Нилсен ја поздрави поддршката од Брисел.
„Во овие тешки времиња вашата поддршка за нас останува непоколеблива“, рече тој.
„На Гренланд му е потребна Европската Унија, а на Европската Унија ѝ е потребен Гренланд“, додаде Нилсен.
Гренланд има само околу 57.000 жители, но неговата географска положба и големите резерви на минерали му даваат стратешко значење што далеку ја надминува неговата големина.
Островот е автономна територија во рамките на Кралството Данска.
НАТО започна воена вежба
Посетата на Фон дер Лајен се совпадна со почетокот на воената вежба на НАТО „Arctic Shield“, во која учествуваат војници од 11 земји членки.
Во вежбата во Гренланд ќе бидат вклучени околу 400 војници, а активностите ќе траат од 7 до 18 септември.
Присуството на НАТО дополнително ја нагласува растечката важност на Арктикот за западната безбедност.
Топењето на мразот отвора нови поморски рути и го олеснува пристапот до значајни минерални и енергетски ресурси, додека Русија, Кина, САД и европските држави настојуваат да го зајакнат своето присуство во регионот.
Трамп предизвика криза со европските сојузници
Американскиот претседател Доналд Трамп во повеќе наврати изјавуваше дека САД треба да имаат поголема контрола врз Гренланд, повикувајќи се на националната безбедност.
Неговите изјави предизвикаа остри реакции во Гренланд и Данска и создадоа една од најнеобичните кризи меѓу сојузниците во НАТО.
На врвот на спорот Трамп не ја исклучи ниту можноста за употреба на сила за преземање на островот.
Во јануари, осум европски земји, меѓу кои Данска, Франција, Германија, Финска, Холандија, Норвешка, Шведска и Велика Британија, испратија мал број воен персонал во Гренланд за заеднички вежби и демонстрација на поддршка за суверенитетот на островот.
Трамп одговори со закана за воведување царини против тие држави.
Во февруари тој се повлече од заканата откако НАТО се согласи да го прошири военото присуство и активностите во Арктикот.
Гренланд станува геополитички центар
Новата европска финансиска понуда покажува дека Брисел не сака иднината на Гренланд да биде само безбедносно прашање меѓу Вашингтон и Копенхаген.
ЕУ се обидува да го зацврсти своето влијание преку инвестиции, инфраструктура и директна политичка соработка со локалната власт.
Гренланд е особено значаен и поради резервите на ретки земни минерали, кои се клучни за производство на електроника, батерии, воена технологија и зелени енергетски системи.
Европа во последните години настојува да ја намали зависноста од Кина за таквите суровини.
Затоа пакетот од 200 милиони евра е повеќе од развојна помош.
Тој е дел од пошироката европска стратегија за задржување политичко, економско и безбедносно влијание во Арктикот во услови на сè поостра конкуренција меѓу големите сили.