Вештачката интелигенција може значително да го забрза производството на медиумски содржини, но технологијата не може да ги замени клучните вредности на професионалното новинарство – човечката емпатија, проверката на фактите на терен, критичкото интервју и длабинската анализа на општествените проблеми, оценува новинарката Даниела Трпчевска.
Во интервју за СКУП, Трпчевска посочува дека иднината на македонските медиуми ќе зависи од нивната способност паметно да ги прифатат новите технологии, без притоа да ги жртвуваат професионалните стандарди.
Според неа, вештачката интелигенција може да се користи за подобрување на ефикасноста во редакциите, но клучната вредност на професионалното новинарство останува довербата на публиката, која се гради преку проверени, независни и квалитетни содржини.
СКУП: Со оглед на вашето богато новинарско искуство поврзано со медиумската сфера, кои се главните предизвици во употребата на вештачката интелигенција во новинарството?
Даниела Трпчевска: Употребата на вештачката интелигенција (ВИ) донесе едни од најголемите трансформации во медиумскиот сектор, но истовремено постави и сериозни предизвици пред новинарската професија.
Главните предизвици се однесуваат на одржувањето на точноста и новинарскиот интегритет. ВИ-алатките овозможуваат брза обработка на податоци и оптимизација на работата, но исто така носат ризик од ширење дезинформации, генерирање неточни факти и создавање „deepfake“ содржини.
Покрај тоа, клучните етички прашања се поврзани со транспарентноста кон публиката – каде завршува улогата на технологијата како асистент, а каде започнува целосното истиснување на човечката уредувачка одлука и авторот.
Секој новинар и медиумски работник не смее да заборави дека ВИ може со голема увереност да произведе неточни или целосно измислени факти, но и дека прекумерното потпирање врз автоматизацијата може да го истисне критичкото размислување.
СКУП: Постојано се зборува за етичка употреба на алатките за вештачка интелигенција. Каде се границите на етичкото и професионалното во споредба со она што го нуди вештачката интелигенција?
Даниела Трпчевска: Читателот мора јасно да знае кога содржината е генерирана или создадена со помош на ВИ.
ВИ смее да биде само асистент за истражување или обработка, но крајната одговорност и уредувачката одлука мора да останат кај новинарот.
СКУП: Колку може и треба да им се верува на информациите што ги добиваме преку интернет, а се генерирани од вештачката интелигенција?
Даниела Трпчевска: Во содржините генерирани од ВИ не треба да се има слепа доверба.
Секој факт, цитат, статистика или историски податок добиен од ВИ мора независно да се провери преку примарни и официјални извори пред објавувањето.
СКУП: Дали брзината на информациите понекогаш треба да биде на штета на квалитетот?
Даниела Трпчевска: Брзината никогаш не смее да биде на штета на точноста и квалитетот.
Неточната информација објавена прва нанесува трајна штета врз кредибилитетот, додека проверената и точна информација е единствениот темел на професионалното новинарство.
СКУП: Каде ја гледате иднината на македонското новинарство?
Даниела Трпчевска: Иднината на македонското новинарство е во аналитичкото, истражувачкото и локалното новинарство – односно во содржини кои вештачката интелигенција не може да ги произведе на терен.
Опстанокот ќе зависи од прифаќањето на новите технологии за подобрување на ефикасноста, но со построга примена на етичките стандарди за градење доверба кај публиката.
Додека вештачката интелигенција може брзо да генерира рутински вести, таа не може да ги замени човечката емпатија, проверката на фактите на терен, критичкото интервју и длабинската анализа на локалните општествени проблеми.
Опстанокот и развојот на македонските медиуми ќе зависат од способноста за паметно прифаќање на технологијата – користејќи ја за подобрување на ефикасноста, но со строго почитување на професионалните стандарди.
Градењето доверба кај публиката преку проверени, независни и квалитетни содржини е единствениот пат за иднината на новинарството во дигиталната ера.
Овој текст е подготвен во рамките на проектот „Зајакнување на етичката употреба на генеративни алатки за вештачка интелигенција и медиумското покривање на вештачката интелигенција преку образованието по новинарство во Северна Македонија“, финансиран од Меѓународната програма за развој на комуникациите (IPDC) на УНЕСКО. Изразените ставови и мислења се исклучиво на авторот/авторите и не мора да ги одразуваат ставовите на УНЕСКО како донатор. При изработка на овој текст се користени помошни ВИ-системи.