Русија успева да задржи влијание многу поголемо од тежината на нејзината економија благодарение на нуклеарниот арсенал, воената моќ, природните ресурси и партнерството со Кина, но моделот што денес ѝ носи геополитичка предност може да стане нејзина слабост доколку светот повторно влезе во период на стабилност и глобална економска интеграција.
Тоа е централната теза на рускиот аналитичар Андреј Кортунов во анализа објавена во „Форин аферс“, во која тој предупредува дека Москва не треба да ја меша способноста да функционира во сегашниот нестабилен меѓународен поредок со гаранција за долгорочна моќ.
Според Кортунов, западните проценки дека Русија е сила во трајно опаѓање ја потценуваат нејзината способност да го претвора глобалниот хаос во политичко влијание.
Три и пол децении по распадот на Советскиот Сојуз, Русија останува нуклеарна суперсила, НАТО ја третира како главна воена закана, западните санкции не предизвикаа економски колапс, а Москва успеа да ги продлабочи односите со незападните земји преку организации како БРИКС и Шангајската организација за соработка, пишува тој.
Но токму тука, според Кортунов, се наоѓа и долгорочниот ризик.
Хаосот ѝ одговара на Москва
Фрагментираниот свет, војните, трката во вооружување, слабеењето на глобализацијата, растот на национализмот и поделбите во западните демократии создаваат средина во која традиционалните руски инструменти на моќ имаат поголема вредност.
Русија располага со еден од двата најголеми стратешки нуклеарни арсенали во светот, а Кортунов оценува дека нејзиниот нуклеарен статус бил важен фактор во одвраќањето на членките на НАТО од директно испраќање војници во Украина.
Москва, според него, во изминатите четири и пол години извлекла и значително воено искуство од војната во Украина, иако почетната фаза на инвазијата во 2022 година откри сериозни слабости на руската армија.
Друг извор на моќ се природните ресурси. Русија останува голем производител на нафта, природен гас, јаглен, пченица, ѓубрива, ураниум и критични метали.
Во свет во кој сигурноста на снабдувањето повторно станува поважна, ваквата ресурсна база ѝ дава дополнителна геополитичка тежина.
Централизираната власт – предност денес, проблем утре
Кортунов наведува уште еден фактор кој ретко се третира како руска предност на Запад – високоцентрализираниот политички систем.
Претседателот Владимир Путин се соочува со малку институционални ограничувања, ограничена политичка опозиција и слаб притисок од независните медиуми, што му овозможува на Кремљ побрзо да мобилизира ресурси и да носи долгорочни одлуки.
Во услови на криза, тоа може да биде предност во споредба со западните демократии погодени од политички поларизации, нестабилни влади и изборни циклуси, оценува авторот.
Но истиот модел може да стане товар ако меѓународниот систем повторно се насочи кон трговија, иновации, инвестиции и технолошка конкуренција.
Што ако глобализацијата се врати?
Кортунов смета дека сегашната меѓународна нестабилност нема да трае засекогаш.
Можно е Вашингтон и Пекинг да постигнат поодржлив компромис, Европската Унија да ја надмине сегашната криза, конфликтите на Блискиот Исток да ослабнат, а мултилатералните институции повторно да добијат поголемо значење.
Во таков свет, тенковите, нуклеарното оружје и природните ресурси нема да исчезнат како извори на моќ, но технологијата, инвестициите, глобалните синџири на снабдување и „меката моќ“ би добиле поголемо значење.
Токму таму Русија може да се соочи со проблем.
Нејзиниот домашен пазар е значително помал од кинескиот или индискиот, земјата се соочува со долгорочни демографски предизвици, а глобалната транзиција од фосилните горива може постепено да ја намали вредноста на дел од рускиот извоз.
ВИ може да стане поголем проблем од санкциите
Посебен ризик е технологијата.
Според Кортунов, без силен цивилен високотехнолошки сектор Русија ризикува дополнително да заостане зад САД и Кина.
Вештачката интелигенција, роботиката, квантните компјутери, чистата енергија и генетските технологии бараат динамична соработка меѓу државата, приватниот капитал, универзитетите и стартап-компаниите.
Рускиот модел, наследен во значителен дел од советската традиција на државно насочени иновации, може да биде ефикасен во мобилизација на ресурси, но послаб во создавањето претприемачки екосистем способен за брзи технолошки пробиви.
Централизацијата што денес му помага на Кремљ политички, според оваа анализа, истовремено може да ја задушува иновативноста што на Русија ќе ѝ биде потребна утре.
Кина не може да биде единствениот одговор
Партнерството со Кина ѝ помогна на Москва да го ублажи ефектот од прекинот на голем дел од економските врски со Западот.
Но големата разлика во економската тежина меѓу двете држави создава асиметрија.
Русија може да ја користи својата енергија, ресурсите, воената технологија и географската положба за да ја балансира таа разлика, но Кортунов смета дека долгорочниот развој бара поширока мрежа на партнери.
Особено важна, според него, би била постепената обнова на односите со Европската Унија по завршувањето на војната во Украина.
ЕУ некогаш беше најважниот економски партнер на Русија и значаен извор на технологија, инвестиции и современи деловни практики.
Од „опколена тврдина“ кон прагматична Русија
Кортунов предупредува дека стратегијата на „опколена тврдина“, во која надворешниот свет првенствено се гледа како закана, може да ја заштити Русија од непосредни притисоци, но истовремено да ја спречи целосно да ги користи своите ресурси, географија и човечки капитал.
„Постојаната конфронтација со Западот не му служи на долгорочниот развој на Русија“, е една од клучните оценки во анализата.
Неговиот заклучок е парадоксален: Русија денес можеби е поотпорна отколку што претпоставуваа нејзините противници, но токму успехот во сегашниот хаотичен свет може да ја направи помалку подготвена за следниот.
Ако меѓународната политика повторно се сврти од војни и геополитички блокови кон инвестиции, технологија и соработка, способноста за адаптација – а не само воената сила – може да стане главната мерка за моќ.