Американскиот претседател Доналд Трамп ја отфрли иранската понуда за повторно отворање на Ормускиот Теснец и почеток на нови преговори во рок од седум дена, но Техеран во неделата соопшти дека сè уште чека официјален американски одговор преку посредниците и дека дипломатијата останува единствениот излез од војната.
„Ја отфрлам нивната понуда“, им рече Трамп на новинарите во Белата куќа во саботата.
Тој рече дека Иран сака договор и итно отворање на Ормус бидејќи, според неговата оценка, губи во конфликтот.
Но иранскиот министер за надворешни работи Абас Арагчи изјави дека јавната изјава на Трамп во Вашингтон сè уште не е формално пренесена до Техеран преку посредниците.
„Чекаме посредниците да ни ги пренесат конечните ставови и врз основа на тоа ќе донесеме одлука“, напиша Арагчи.
Ројтерс во неделата потврди дека посредниците сè уште не му пренеле на Иран официјално американско отфрлање на планот.
Тоа остава тесен дипломатски простор меѓу јавното „не“ на Трамп и формалниот процес што продолжува зад сцената.
Што понуди Иран?
Иранската понуда е временски прецизна.
Техеран предлага во рок од седум дена да се спроведе серија чекори што би довеле до повторно отворање на Ормускиот Теснец и обновување на преговорите со САД за конечен договор.
За возврат, Вашингтон треба да ја укине поморската блокада на иранските пристаништа, да овозможи олеснување на санкциите за продажба на иранска нафта и да прифати прекин на огнот кој би го опфатил и Либан.
Според планот што Арагчи го претстави во Њујорк, првите чекори би можеле да бидат завршени за четири до пет дена.
Ормус би бил отворен шестиот ден.
Седмиот ден би започнале американско-ирански преговори за конечен договор, вклучително и за иранската нуклеарна програма.
Арагчи рече дека рокот од седум дена би почнал да тече дури откако Вашингтон ќе го прифати планот.
Зошто Ормус е главната карта на Иран?
Ормускиот Теснец стана една од најважните точки во седуммесечната војна.
Пред конфликтот низ теснецот минуваше околу една петтина од светската трговија со нафта и гас, што му дава огромно значење за цените на енергијата и глобалната економија.
Иранското попречување на пловидбата значително го намали сообраќајот.
Техеран на тој начин доби економски инструмент за притисок врз Вашингтон, но последиците ги чувствуваат и држави далеку од Блискиот Исток преку повисоки цени на нафтата, транспортот и енергијата.
Самото појавување на можноста за повторно отворање на Ормус веќе влијаеше врз пазарите. Цените на нафтата претходно паднаа повеќе од 2% откако Иран сигнализираше дека е подготвен да го отвори теснецот и повторно да разговара со САД.
Трамп вели „не“, но разговорите не се целосно мртви
Американскиот претседател јавно ја отфрли понудата, но истовремено рече дека и тој би сакал договор.
Тоа создава необична ситуација: политичките пораки меѓу Вашингтон и Техеран се конфронтирачки, додека дипломатските канали преку посредници остануваат активни.
Иран ја испрати понудата до американската страна преку Катар.
Во текот на неделата во Њујорк се одржуваа и индиректни разговори меѓу американските и иранските претставници.
Американскиот специјален пратеник Стив Виткоф претходно рече дека посредниците се движеле меѓу двете делегации за време на повеќечасовните разговори.
Иран: Нема да отстапиме од условите
Техеран, од друга страна, засега не покажува дека е подготвен еднострано да го отвори Ормус.
Арагчи рече дека Иран нема да отстапи од своите услови и дека само договорено решение може да го прекине застојот.
Иранскиот претседател Масуд Пезешкијан истовремено порача дека Техеран повеќе нема доверба во преговорите со Вашингтон, наведувајќи ги претходните неуспешни дипломатски обиди.
Но тоа не значи дека Иран ја затвора вратата за нови разговори.
Напротив, иранската страна продолжува да инсистира дека излезот треба да биде дипломатски.
Втор обид по пропаднатиот јунски договор
Сегашната понуда потсетува на договорот постигнат во јуни, но со многу пократок рок.
Тогаш САД и Иран постигнаа меморандум што требаше да доведе до прекин на непријателствата, повторно отворање на Ормус и продолжување на разговорите.
Договорот брзо пропадна, а конфликтот продолжи.
Новата понуда на Техеран се обидува процесот што тогаш требаше да трае околу два месеца да го сведе на една недела.
Токму неуспехот на претходниот договор е една од причините за длабоката недоверба меѓу двете страни.
Енергетската цена на застојот расте
Ормус веќе не е само воено и дипломатско прашање.
Затворениот или сериозно ограничен теснец има директни последици за цената на нафтата и гасот, инфлацијата и трошоците за транспорт во Европа и во остатокот од светот.
Последиците веќе се гледаат и во Германија, каде парламентот одобри привремено намалување на данокот на бензинот и дизелот за да го ублажи ударот од високите цени на горивата.
Затоа седумдневната понуда на Иран има значење многу пошироко од односите меѓу Вашингтон и Техеран.
Ако Ормус повторно се отвори за нормална комерцијална пловидба, тоа би отстранило еден од најголемите актуелни ризици за глобалниот енергетски пазар.
Но засега двете страни остануваат далеку од договор.
Трамп јавно кажа „не“.
Техеран вели дека тоа сè уште не е последниот збор – и го чека официјалниот одговор преку посредниците.