Православните христијани денеска го одбележуваат Воздвижението на Чесниот Крст, во народот познато како есенски Крстовден, празник посветен на Крстот Христов и еден од деновите во православниот календар на кои се почитува строг пост.
Празникот се поврзува со преданието за пронаоѓањето на Крстот на кој бил распнат Исус Христос во Ерусалим, како и со неговото подоцнежно враќање во градот по персиското освојување.
Во православната традиција, Воздвижението на Чесниот Крст се одбележува на 27 септември според граѓанскиот календар што го следи Македонската православна црква – Охридска архиепископија.
Ден на строг пост
За разлика од голем број други верски празници, Крстовден е посен ден без оглед на тоа во кој ден од седмицата паѓа.
Во народната традиција постојат и построги обичаи поврзани со исхраната, меѓу кои јадење леб и грозје.
Со Крстовден низ Балканот се поврзани бројни народни верувања, дел од нив поврзани со преминот од летото кон есента и подготовките за зимата.
Според едно од нив, на Крстовден змиите почнуваат да се повлекуваат во своите зимски засолништа.
Во некои краишта постоел обичај добитокот симболично да се обележува со крст за заштита од болести, додека на други места денот се сметал за погоден за подготовка за садење овошни дрвја.
Посебно место има босилекот, кој традиционално се носел на осветување и потоа се чувал во домот, најчесто покрај иконите.
Каква ќе биде зимата?
Крстовден во народниот календар служел и како своевидна граница меѓу годишните времиња, па со денот се поврзуваат повеќе предвидувања за зимата.
Според народните верувања, облачното време на Крстовден најавувало снежна зима, додека ведрото време се поврзувало со студена и сува зима.
Се набљудувале и птиците. Ако ластовичките сè уште не заминале, се верувало дека зимата нема да биде многу сурова.
Желба на полноќ
Едно од најпознатите верувања поврзани со Крстовден се однесува на ноќта пред празникот.
Според народното предание, човек треба на полноќ да погледне кон небото и да замисли желба. Ако желбата е искрена и „мила на Бога“, се верувало дека може да се исполни.
Црковното значење на празникот, сепак, е насочено кон Крстот како симбол на Христовото страдање, жртвата и воскресението, додека многуте обичаи и верувања што го придружуваат празникот се создавани и пренесувани низ генерации.