Американскиот претседател Доналд Трамп предизвика политички реакции во Ирска и Велика Британија откако за време на посетата на Даблин рече дека би сакал да види обединета Ирска, изјава што веднаш го отвори прашањето дали Вашингтон подготвува промена на својата долгогодишна политика.
Американски политичари блиски и до републиканците и до демократите, сепак, велат дека засега нема основа да се зборува за нов официјален курс.
Мик Малвејни, поранешен републикански конгресмен и специјален американски пратеник за Северна Ирска во првиот мандат на Трамп, рече дека изјавата не претставува промена на американската надворешна политика.
„Сè уште сме целосно посветени на Договорот од Велики петок“, рече тој.
Демократскиот конгресмен Брендан Бојл, исто така, рече дека поддршката за мировниот договор е двопартиска и дека тоа нема да се промени.
Трамп ја повтори пораката
Изјавата првично можеше да се протолкува како спонтана реакција на новинарско прашање, но Трамп подоцна повторно ја спомена темата во говор пред ирски и ирско-американски бизнисмени во резиденцијата на американскиот амбасадор.
Токму тоа го зголеми интересот за прашањето дали пораката била однапред политички промислена.
Трамп во говорот зборуваше и за американската имиграциска политика, одбранбеното производство и за своето незадоволство од британската поддршка за американската воена операција во Иран, префрлајќи го фокусот од ирските прашања кон домашната американска политика.
Поглед кон изборите во САД?
Една од можните причини за изјавата е американската внатрешна политика.
Изборите за Конгресот во ноември се приближуваат, а Републиканската партија е под притисок да ја задржи контролата врз двата дома.
Околу една десеттина од населението на САД се изјаснува дека има ирско потекло, иако ирско-американските гласачи не претставуваат единствен политички блок.
Дел од нив во изминатите изборни циклуси се движеле меѓу демократите и републиканците, особено во сојузните држави во кои мал број гласови може да има големо значење.
Поддршката или симпатијата кон идејата за обединета Ирска има политичка тежина кај дел од ирската дијаспора, што отвора можност дека Трамп сакал неговата порака да стигне и до домашната публика.
Историска паралела со Клинтон
Ирско-американскиот глас веќе имал влијание врз американската политика кон островот.
Бил Клинтон освои значителна поддршка меѓу ирско-американските гласачи со ветувањето дека Вашингтон поактивно ќе се вклучи во мировниот процес.
Американското посредување подоцна стана важен дел од дипломатската рамка што доведе до Договорот од Велики петок во 1998 година.
Но политичката сцена во САД денес е многу пополаризирана, а ирско-американската заедница е помалку политички хомогена отколку пред три децении.
Што всушност значи „обединета Ирска“?
Северна Ирска е дел од Обединетото Кралство, додека Република Ирска е независна држава.
Договорот од Велики петок предвидува можност за промена на статусот на Северна Ирска доколку мнозинството нејзини жители на референдум се изјаснат за обединување со Република Ирска.
Затоа, американски претседател не може сам да го промени статусот на Северна Ирска.
Вашингтон, сепак, има значајно политичко влијание поради традиционалната американска улога во мировниот процес и блиските односи и со Лондон и со Даблин.
Засега, најважното прашање не е дали Трамп може да донесе обединета Ирска, туку зошто ја отвори темата токму сега – и дали зборуваше првенствено пред ирската публика во Даблин или пред милионите Американци со ирски корени на другата страна од Атлантикот.