Изјавата на Урсула фон дер Лајен во Скопје дека македонскиот јазик и култура можат да ја збогатат Европската Унија предизвика политички судир во Атина. Поранешниот грчки премиер Андонис Самарас ја обвини владата на Кирјакос Мицотакис дека молчи пред, како што оцени, последиците од Преспанскиот договор, а владата возврати дека договорот мора строго да се почитува.
Поранешниот грчки премиер Андонис Самарас во саботата остро ја критикуваше владата на Кирјакос Мицотакис по изјавата на претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен во Скопје дека Северна Македонија е добредојдена во Европската Унија со својот идентитет и јазик.
Самарас, долгогодишен противник на Преспанскиот договор, оцени дека ситуацијата сега е „многу полоша“ од она што тој го нарече фијаско со договорот од 2018 година.
„Ситуацијата стана многу полоша од фијаското на Преспанскиот договор, а ние молчиме“, рече Самарас во видеообраќање објавено на социјалните мрежи.
Неговата реакција следува по посетата на Фон дер Лајен на Скопје во петокот и нејзината заедничка прес-конференција со премиерот Христијан Мицкоски.
Претседателката на Европската комисија порача дека Северна Македонија припаѓа во Европската Унија и посебно се осврна на идентитетот, јазикот и културата.
„Веруваме дека македонската култура и македонскиот јазик можат само да ја направат нашата Унија побогата“, рече Фон дер Лајен.
Токму оваа формулација предизвика реакции во дел од грчката јавност и политичката сцена.
Самарас повторно ја отвори Преспа
Преспанскиот договор од 2018 година, постигнат меѓу владите на Зоран Заев и Алексис Ципрас, го реши долгогодишниот спор меѓу Скопје и Атина околу името и овозможи членство на Северна Македонија во НАТО.
Мицотакис и Нова демократија беа против договорот додека беа во опозиција, но по преземањето на власта ставот на Атина беше дека станува збор за ратификуван меѓународен договор што мора да се спроведува.
Самарас остана еден од неговите најгласни противници.
Тој беше исклучен од Нова демократија во ноември 2024 година по серија судири со Мицотакис околу надворешната политика и идеолошката насока на владата.
Владата на Мицотакис возврати
Грчката влада веднаш одговори на критиките.
Портпаролот Павлос Маринакис рече дека владата презема сè што е потребно за заштита на грчките национални интереси и дека политичката одговорност за Преспанскиот договор треба да се бара кај поранешниот премиер Алексис Ципрас и пратениците што го поддржале.
„Патот на Северна Македонија кон Европа минува низ Грција и бара строго почитување на договореното“, рече Маринакис.
Тој потсети и на ставот што Мицотакис го застапуваше уште како лидер на опозицијата – дека по ратификацијата Преспанскиот договор не може еднострано да биде поништен.
Тоа ја става владата во Атина во позиција истовремено да инсистира на целосно спроведување на договорот и да се соочува со критики од десницата поради неговите последици.
Фон дер Лајен со две пораки во Скопје
Пораката на претседателката на Европската комисија во Скопје, сепак, имаше два дела.
Покрај јасната поддршка за македонскиот јазик и култура, таа му порача на Мицкоски дека земјата треба да ја исполни преостанатата обврска за да го отвори првиот преговарачки кластер.
Станува збор за уставните измени со кои Бугарите треба да бидат внесени меѓу заедниците наведени во Уставот.
„Има еден клучен чекор што треба да го преземете за да можете да продолжите напред и да го отворите кластерот ‘Темели’“, порача Фон дер Лајен.
Така, Брисел во Скопје истовремено испрати порака за идентитетот и јазикот и порака дека условите за продолжување на преговорите остануваат.
Самарас го отвори и спорот со Бугарија
Критиките на поранешниот премиер не беа насочени само кон Северна Македонија.
Самарас ја нападна владата и поради договорот меѓу Атина и Софија за враќање на посмртните останки идентификувани како останки на цар Самуил во Бугарија.
За возврат, Бугарија враќа 48 верски предмети однесени од грчки манастири за време на Првата светска војна.
Самарас оцени дека Грција направила отстапка, тврдејќи дека Атина требало да бара враќање на сите предмети што ги смета за однесени од северна Грција.
Со тоа, во еден ден поранешниот премиер ги поврза односите на Грција со Северна Македонија и Бугарија во поширока критика на надворешната политика на Мицотакис.
За Скопје, најважната порака од новиот спор во Атина е дека Преспанскиот договор повторно станува тема во внатрешната грчка политика – овојпат поттикната од директната употреба на формулациите „македонски јазик“ и „македонска култура“ од претседателката на Европската комисија.