Иран воспоставил мрежа од повеќе од 5.000 агенции поврзани со Министерството за одбрана, преку кои набавувал воена опрема, експлозиви и материјали што можат да се користат за производство на ракети и беспилотни летала, заобиколувајќи ги западните санкции и американската поморска блокада, покажа истражување на Ројтерс објавено во четвртокот.
Според документите што ги анализирала новинската агенција, само една од организациите, регистрирана под ознаката MOD 346428, увезла стоки вредни 2,3 милијарди долари во периодот од јануари 2025 до јуни 2026 година.
Меѓу набавените производи имало состојки за ракетно гориво, експлозивни материјали, детонатори, делови за авионски мотори, индустриски машини и тешки товарни возила што можат да се приспособат за воена употреба.
Истражувањето открива како Техеран успеал да задржи пристап до меѓународните пазари и покрај санкциите насочени кон ограничување на неговите воени и нуклеарни капацитети.
Илјадници агенции на иста адреса
Ројтерс, во соработка со израелско-американската консултантска компанија „240 Аналитикс“, анализирал банкарски документи, корпоративни регистри и приближно 19.000 записи за увоз.
Истражувачите идентификувале повеќе од 5.000 организации чии називи започнуваат со ознаката MOD, што упатува на иранското Министерство за одбрана.
Сите се поврзани со иста регистрирана адреса во Техеран, на која се наоѓа Министерството за одбрана и логистика на вооружените сили.
Иако во официјалните регистри како датум на основање е наведен 11 февруари 1979 година, кога се случила Иранската револуција, според истражувањето повеќето организации фактички биле воспоставени во 2013 година.
Дел од нив се поврзани со Исламската револуционерна гарда и со влијателни ирански фондации и деловни структури.
Документите покажуваат дека мрежата користела странски посредници и компании за набавка на материјали, додека плаќањата во голема мера биле поврзани со средства од продажба на иранска нафта надвор од санкционираните финансиски канали.
Кај 97 проценти од анализираните пратки, трансакциите биле евидентирани како подмирени без директен девизен трансфер, што овозможувало користење средства што веќе се наоѓале надвор од Иран.
Ројтерс не пронашол докази дека самите нумерирани агенции биле поединечно ставени на западните санкциски листи.
Титаниум од Кина, детонатори од Русија
Еден од најзначајните наоди се однесува на разновидноста и количината на увезените материјали.
Во февруари 2026 година, непосредно пред почетокот на американско-израелската војна против Иран, биле увезени 93 метрички тони титаниум од Кина, како и стотици тони хемикалии што можат да се користат во ракетни горива и експлозиви.
Истражувањето идентификувало и пет пратки со руски детонатори во вкупна вредност од 7,6 милиони долари од јануари 2025 година. Последната регистрирана испорака, во јуни 2026 година, била вредна 1,9 милиони долари.
Во периодот од 18 месеци, агенцијата MOD 346428 увезла и 435 камиони од производителот „Ивеко“. Некои модели биле слични на возила што можат да се користат како прикриени мобилни ракетни лансери.
Во документите фигурираат и илјадници теренски возила од моделите „Тојота Хајлукс“, „Ленд Крузер“ и „Тундра“.
„Тојота“ соопштила дека не работи директно во Иран и дека нема сознанија за конкретните трансакции. „Ивеко“ навела дека применува мерки против продажба на забранети корисници, но дека не може да ја контролира последователната препродажба преку трети страни.
Ројтерс нагласува дека дел од увезените материјали и возила имаат и цивилна примена. Поради тоа, само врз основа на царинските документи не може да се утврди дека секоја пратка била наменета за производство на оружје.
Санкциите не ги прекинале снабдувачките линии
Според истражувањето, набавките продолжиле и по 28 февруари 2026 година, кога започнала американско-израелската војна против Иран.
Материјалите пристигнувале преку неколку правци: товарни бродови преку Каспиското Море од Русија, камиони низ Централна Азија и товарни авиони од Кина.
Увозот на идентификуваната агенција се намалил за 47 проценти во март, на 54 милиони долари, но веќе во мај достигнал 77 милиони долари.
Во царинската документација се појавуваат и стоки со декларирано потекло од Германија и други европски држави.
Сепак, истражувачите предупредуваат дека за дел од пратките биле достапни само царински ознаки и земја на потекло, без доволно податоци за независна потврда на секој производ и неговата крајна употреба.
Техеран тврди дека е воено посилен
Објавувањето на истражувањето се совпадна со изјавата на иранскиот потпретседател Мохамадреза Ареф дека воената подготвеност на земјата е значително зголемена.
„Нашата одбранбена подготвеност денес е многу поголема и посилна отколку за време на двете војни од 12 и 40 дена“, изјавил Ареф во четвртокот.
Тој се осврнал и на Ормускиот Теснец, стратешки поморски премин низ кој се транспортира значителен дел од светската нафта.
Според Ареф, Иран има капацитет да управува со состојбите во теснецот, кој го опиша како извор на страв за противниците на Техеран.
Истражувањето на Ројтерс, сепак, не ја потврдува оценката на иранскиот потпретседател дека вооружените сили на земјата денес се посилни. Документите покажуваат континуитет на набавките, но не овозможуваат независна процена на оперативната состојба на иранската армија.
Откритијата отвораат прашања за ефикасноста на санкциите и поморските ограничувања, особено кога набавките се реализираат преку повеќе посредници, финансиски канали и држави.
Додека Вашингтон разгледува можности за дополнителни воени акции, а регионалните дипломатски иницијативи настојуваат да спречат нова ескалација, документите покажуваат дека иранските воени снабдувачки синџири продолжиле да функционираат и во услови на војна.