Победата на Студентската листа на вонредните парламентарни избори во Србија може да придонесе за намалување на политичките тензии на Западен Балкан, но не значи автоматска промена на политиката на Белград кон Косово, Русија и другите чувствителни регионални прашања, оценуваат аналитичари и политички претставници од регионот.
Студентската листа освои парламентарно мнозинство на изборите од 25 октомври, по речиси две години масовни протести против корупцијата и барања за институционална одговорност.
Според последните прелиминарни резултати на Републичката изборна комисија, студентската листа освоила 52,73 отсто од гласовите, наспроти 39,15 отсто за листата „Александар Вучиќ – Обединета Србија“.
Проекциите покажуваат дека Студентската листа ќе има околу 140 од вкупно 250 пратенички места, доволно за самостојно формирање влада.
Изборниот резултат предизвика реакции во регионот, каде што политичките аналитичари очекуваат нов пристап кон билатералната соработка, но предупредуваат дека клучните надворешнополитички разлики нема лесно да бидат надминати.
Црна Гора очекува намалување на тензиите
Црногорските аналитичари Стефан Ѓукиќ и Александар Ќуковиќ сметаат дека новата политичка ситуација во Србија создава можност за подобрување на односите меѓу Белград и Подгорица.
Ѓукиќ за Радио-телевизија Црна Гора (РТЦГ) изјави дека очекува поблиска соработка и намалување на острата политичка реторика што ги оптоварувала билатералните односи.
„Очекувам односите да бидат подобри. Дури очекувам многу поблиска соработка“, рече Ѓукиќ.
Според него, дел од црногорските политички функционери, вклучувајќи претставници на Движењето Европа сега, Демократите и политичките структури поврзани со Андрија Мандиќ, покажале поддршка за Студентската листа.
Ѓукиќ оцени дека досегашната политика на Вучиќ кон Црна Гора често била проследена со негативна реторика и обвинувања, со кои Белград се претставувал како заштитник на српското население во соседната држава.
„Се сомневам дека таквата реторика ќе продолжи“, изјави тој.
Аналитичарот Александар Ќуковиќ очекува политички попредвидливи односи и поголема регионална ориентација кон Европската Унија.
Тој оцени дека членството на Црна Гора во НАТО и нејзиниот напредок во европската интеграција го ограничуваат влијанието на политичките промени во Белград врз внатрешните состојби во земјата.
Македонија не очекува драматичен пресврт
Во Северна Македонија, аналитичарите оценуваат дека промената на власта во Србија нема нужно да предизвика значителни промени во билатералните односи.
Политичкиот аналитичар Петар Арсовски, во изјава за „Колегиум.мк“, рече дека очекува Студентската листа да покаже поголема ориентација кон европската интеграција, но и критички однос кон постојните политички елити во регионот.
Тој посочи дека студентското движење не покажува автоматска блискост со традиционалните политички партии, независно од нивната идеолошка определба.
Политичкиот аналитичар Џелал Незири, исто така за „Колегиум.мк“, оцени дека односите меѓу Македонија и Србија и досега биле релативно добри, поради што не очекува суштински билатерален пресврт.
„Барем на реторичко ниво тие односи беа одлични и верувам дека и така ќе продолжат“, изјави Незири.
Според него, политичките промени во Србија можат да имаат пошироко значење за европската интеграција на регионот.
„Мислам дека со оваа демократизација на Србија регионот многу полесно ќе може да се движи кон Европската Унија и ЕУ ќе може да смета на еден поискрен партнер“, оцени Незири.
Тој нагласи дека економската и политичката тежина на Србија ја прави важен фактор во интеграцијата на Западен Балкан.
Косово: Новата власт не најавува признавање
За разлика од очекувањата за подобрување на односите со Црна Гора, прашањето за Косово останува едно од најсложените за идната српска влада.
Студентската листа во своите досегашни позиции наведува дека Косово, според Уставот на Србија, е составен дел од државата.
Движењето се залага за решавање на спорот преку дијалог и мирни средства, со повикување на српскиот Устав, Резолуцијата 1244 на Советот за безбедност на Обединетите нации и меѓународното право.
Но, сè уште не е прецизирано како идната влада ќе постапува со договорите постигнати во дијалогот со Приштина, вклучувајќи ги и обврските од Охридскиот договор од 2023 година.
Министерот за заедници и враќање во Владата на Косово, Ненад Рашиќ, во изјава за Радио Слободна Европа оцени дека не треба да се очекува Студентската листа јавно да се спротивстави на уставниот поредок на Србија.
„Кој политички претставник би кажал дека нема да ги почитува законите и Уставот на сопствената земја?“, праша Рашиќ.
Сепак, тој очекува новата српска влада да го обнови дијалогот со Косово и да се насочи кон европските интеграции.
Рашиќ изрази надеж дека ќе престане, како што тврди, политичката злоупотреба на финансиските средства од Србија наменети за српската заедница на Косово.
Тој ја обвини досегашната власт на СНС дека преку Српската листа вршела политички притисок врз дел од косовските Срби.
Српската листа не објави реакција на изборната победа на студентското движење.
Русија: Засега без најава за санкции
Промената на власта во Белград не значи автоматско усогласување на српската надворешна политика со санкциите на Европската Унија против Русија.
Студентската листа претходно соопшти дека се противи на воведување рестриктивни мерки кон Москва, истовремено поддржувајќи го територијалниот интегритет на Украина.
Нејзините претставници посочија дека Србија е енергетски зависна од Русија и дека евентуалните санкции би можеле да имаат економски последици.
Портпаролот на Кремљ, Дмитриј Песков, по изборната победа на Студентската листа изрази надеж дека новото српско раководство ќе ја продолжи соработката со Москва.
Од друга страна, европските институции очекуваат Србија постепено да ја усогласува надворешната и безбедносната политика со позициите на ЕУ.
Ова прашање останува можен извор на несогласувања меѓу новото српско раководство и Брисел.
Европската интеграција ќе зависи од реформите
Студентската листа во својата програма става акцент на владеењето на правото, независноста на институциите, борбата против корупцијата и слободата на медиумите.
Нејзините претставници изјавија дека за конечната одлука за членство на Србија во Европската Унија треба да се организира референдум по завршувањето на пристапните преговори.
Таквиот пристап подразбира продолжување на реформите, но не и однапред утврден датум за пристапување.
Движењето најави преиспитување на работата на јавните институции, донесување закон за потекло на имотот, поголема транспарентност на државните договори и реформи во медиумскиот сектор.
Во програмата се предвидени и мерки за образованието, здравството, работничките права и поддршката на домашната економија.
Сепак, за повеќето мерки сè уште нема детални финансиски проценки или рокови за спроведување.
Може ли студентското движење да се прошири на Балканот?
Победата на Студентската листа предизвика интерес и поради антивладините студентски протести во Албанија.
Незири оцени дека протестните движења често се пренесуваат меѓу соседни држави, без тоа нужно да значи дека имаат заеднички организатори.
Според него, успешната мобилизација во Србија може да послужи како пример за други општествени движења, но нивниот развој ќе зависи од економските услови, политичката состојба и од довербата на граѓаните во институциите.
Арсовски смета дека во Албанија постои можност студентските протести да прераснат во пошироко политичко движење, додека во останатите држави засега не се забележува споредлива организациска структура.
Промената во Белград не ги решава автоматски регионалните спорови
По изборниот пораз на Вучиќ, регионалните влади се соочуваат со нов политички партнер во Белград, но неговите конкретни приоритети допрва треба да бидат дефинирани.
Подобрувањето на односите со соседните земји ќе зависи од идната владина програма, дипломатските иницијативи и подготвеноста за решавање на отворените прашања.
За Северна Македонија промената би можела да значи продолжување на досегашната соработка, со евентуално поголема заедничка ориентација кон европската интеграција.
За Црна Гора аналитичарите очекуваат намалување на политичките тензии, додека за Косово остануваат значителни разлики околу статусот и спроведувањето на постигнатите договори.
Победата на студентското движење создаде можност за нов пристап во регионалната политика, но неговите ефекти ќе можат да се оценат дури по формирањето на владата и преземањето конкретни дипломатски чекори.