Србија се соочува со период на политичка транзиција по победата на Студентската листа на вонредните парламентарни избори, додека аналитичарите и европските медиуми изнесуваат различни оценки за можните последици врз економијата, надворешната политика и регионалната стабилност.
Студентската листа освои парламентарно мнозинство на изборите од 25 октомври, со проектирани 140 пратенички места во Собранието со 250 места, со што беше прекината 14-годишната доминација на Српската напредна странка (СНС).
Александар Вучиќ го призна поразот, но најави дека неговата политичка организација ќе продолжи да дејствува како опозиција.
Изборниот резултат предизвика поделени реакции: дел од коментаторите предупредуваат на ризици од промена на досегашните политики, додека други очекуваат демократизација и намалување на политичките тензии.
Стравувања за економијата, Русија и Косово
Маркетиншкиот експерт Небојша Крстиќ, во изјава за белградска „Политика“, оцени дека победата на Студентската листа е резултат на, како што тврди, долгогодишна странска поддршка за протестното движење.
Тој предупреди дека новата влада би можела да воведе санкции против Русија, по што Србија би се соочила со повисоки цени на природниот гас и дополнителни економски притисоци.
Според Крстиќ, евентуалното поскапување на енергенсите би можело да влијае врз конкурентноста на српската индустрија, особено врз компаниите што инвестирале во земјата поради релативно поволните енергетски услови.
Тој изнесе и претпоставка дека Европската Унија би можела да го награди новото раководство со отворање на кластерот три во пристапните преговори, во замена за усогласување со европската надворешна политика.
Овие сценарија се политички прогнози на Крстиќ, а не потврдени одлуки на Студентската листа или на европските институции.
Крстиќ изрази загриженост и за евентуални промени во политиката кон Косово.
Според него, новата влада би можела да пристапи кон целосно спроведување на договорите постигнати во дијалогот со Приштина, вклучително и Охридскиот договор од 2023 година.
Тој смета дека таквите чекори би можеле да доведат до промена на досегашната позиција на Србија во однос на членството на Косово во меѓународните организации.
За неговите обвинувања дека странски служби ја организирале изборната победа не се презентирани докази.
Предупредувања за нестабилност
Политичкиот филозоф Драгољуб Којчиќ, исто така во изјава за „Политика“, оцени дека најважниот предизвик по изборите е зачувувањето на политичката и економската стабилност.
Којчиќ го поздрави признавањето на изборниот пораз од страна на Вучиќ, оценувајќи дека со тоа е избегната постизборна криза.
Тој изрази стравување дека идната власт би можела да ја промени политиката кон Русија, Косово и Република Српска, како и да преземе економски мерки што би влијаеле врз животниот стандард.
Којчиќ спомена и можност за нови предвремени избори доколку идното парламентарно мнозинство не успее да ги исполни очекувањата.
Сепак, во своите оценки не наведе конкретни одлуки или официјални најави од Студентската листа што би ги потврдиле ваквите сценарија.
Ивковиќ: Можност за надминување на поделбите
Наспроти овие стравувања, политикологот Александар Ивковиќ смета дека изборниот резултат може да придонесе за намалување на политичката поларизација во Србија.
Во изјава за телевизијата Н1, Ивковиќ оцени дека српското општество во последните години било изложено на длабоки политички поделби, кои влијаеле дури и врз семејните и пријателските односи.
„Луѓето беа поделени и не разговараа со пријателите и со членовите на семејствата поради политичките определби. Мислам дека тоа сега ќе се ублажи“, изјави Ивковиќ.
Според него, изборната победа на студентското движење може да создаде услови за политичко и општествено помирување.
Ивковиќ оцени дека студентите успеале да ги мобилизираат неопределените гласачи во завршницата на кампањата, особено преку масовниот собир на белградскиот плоштад Славија.
Тој посочи дека СНС не изгубила драматично голем број гласови во однос на претходните избори, туку дека Студентската листа успеала да мобилизира поширок круг гласачи.
Европски медиуми: Предизвик и за Москва и за Брисел
Европските медиуми го анализираат изборниот исход и низ неговото пошироко геополитичко значење.
Според прегледот на европскиот печат што го објави агенцијата Бета, германскиот весник „Цајт“ оценил дека победата на Студентската листа не може да се смета за успех на владите на земјите членки на ЕУ.
Весникот посочува дека европските лидери со години соработувале со Вучиќ, гледајќи во него гарант за стабилноста на Западен Балкан.
„Фајненшл тајмс“ оценува дека резултатот во Србија може да има пошироки регионални последици, особено за демократските институции, европската интеграција и односите со соседните држави.
Грчкиот весник „Нафтемборики“ посочува дека студентите успеале незадоволството од трагедијата во Нови Сад да го претворат во организирана политичка акција и изборно мнозинство.
Дел од европските коментатори ја разгледуваат промената на власта и како предизвик за руското влијание во регионот.
Но, промена на власта во Белград сама по себе не значи автоматско напуштање на соработката со Русија.
Москва очекува продолжување на соработката
Кремљ во понеделникот изрази надеж дека новите политички сили во Србија ќе продолжат да одржуваат конструктивни односи со Русија.
Портпаролот на Кремљ, Дмитриј Песков, изјави дека Москва очекува новото раководство да ја препознае користа од билатералната соработка.
Украинскиот претседател Володимир Зеленски, од друга страна, оцени дека изборниот резултат означува ново поглавје во политичката историја на Србија и изрази подготвеност за продолжување на соработката.
Србија досега ја поддржуваше територијалната целовитост на Украина, но не се приклучи кон санкциите што Европската Унија ги воведе против Русија по инвазијата во 2022 година.
Идната надворешна политика ќе зависи од составот и програмата на новата влада.
Првиот тест ќе биде формирањето на влада
Изборната победа ѝ обезбеди на Студентската листа парламентарно мнозинство, но следниот предизвик ќе биде изборот на премиер и составувањето функционална влада.
Меѓу најчесто споменуваните приоритети се борбата против корупцијата, реформите во правосудството, департизацијата на јавните институции и подобрувањето на медиумските слободи.
Во надворешната политика новото раководство ќе треба да ги дефинира ставовите кон Косово, Русија, Европската Унија и соседните држави.
Засега нема официјални одлуки што би потврдиле радикални промени во овие области.
Изборниот исход ја менува распределбата на политичката моќ во Србија. Дали ќе донесе стабилност, институционални реформи или нови конфликти ќе зависи од одлуките на идната влада и од однесувањето на опозицијата.