Предложените измени во законската рамка за високото образование во Северна Македонија можат да отворат простор за политичко влијание врз управувањето со универзитетите, предупреди ректорот на Универзитетот на Југоисточна Европа (УЈИЕ), Садудин Ибраими, во интервју за порталот на албански јазик КДП.
Ибраими оцени дека реформите треба да воспостават повисоки академски стандарди и посилна отчетност, но без да ја нарушат независноста на универзитетите.
Според него, особено проблематичен е предложениот начин на именување членови во универзитетските управувачки тела.
„Според нашата процена, тој остава значителен простор за политичко влијание и, во условите на нашата политичка и институционална култура, може да ја загрози академската автономија“, изјави Ибраими.
Тој нагласи дека УЈИЕ не се противи на построги критериуми, но бара тие да се применуваат праведно, земајќи ги предвид големината и профилот на институциите.
Универзитетот, според Ибраими, инсистира и на зачувување на својот специфичен статус како приватно-јавна непрофитна институција.
Финансирање според резултатите, а не само според уписите
Ректорот предложи три приоритетни реформи во високото образование: воспоставување сеопфатен систем за квалитет, промена на моделот на финансирање и зајакнување на врските меѓу универзитетите, научните институции и економијата.
Според него, сегашниот систем премногу се потпира на показатели како бројот на запишани студенти, без доволно да ги вреднува резултатите од образованието.
Ибраими смета дека при распределбата на средствата треба повеќе да се земат предвид вработливоста на дипломираните студенти, научните истражувања, иновациите и создавањето нови претпријатија.
Тој побара и постабилно јавно финансирање на науката, преку транспарентни и конкурентни повеќегодишни грантови.
Над 70 проценти од дипломираните се вработуваат за шест месеци
Ибраими изјави дека, според најновите податоци на УЈИЕ, повеќе од 70 проценти од дипломираните студенти на универзитетот се вработуваат во рок од шест месеци по завршувањето на студиите.
Во областите како компјутерските науки, дел од студентите обезбедуваат работа уште пред дипломирањето, рече тој.
Ректорот оцени дека универзитетите треба постојано да ги приспособуваат своите студиски програми на промените на пазарот на труд, особено во услови на забрзан развој на автоматизацијата и вештачката интелигенција.
Тој посочи дека УЈИЕ развил сопствена платформа за вештачка интелигенција, наречена „AI@SEEU“, наменета за академска и административна употреба.
Според него, технологијата треба да го подобри учењето, а не да го замени самостојното размислување на студентите.
„Вештачката интелигенција може да му помогне на студентот да научи повеќе, но не треба да размислува наместо него“, нагласи Ибраими.
Иселувањето не може да се запре само со апели
Говорејќи за иселувањето на младите, ректорот рече дека универзитетите имаат задача да создаваат конкурентни професионалци, но дека државата е одговорна за обезбедување услови за нивен останок.
Според него, младите заминуваат поради ограничените можности за професионален развој, висината на платите и недовербата во институциите.
Ибраими смета дека универзитетите можат да придонесат за претворање на одливот на мозоци во циркулација на знаење преку меѓународни партнерства, научни проекти и привлекување професионалци со искуство од странство.
Тој посочи примери на академски кадар што се вратил во Северна Македонија по студии или работа на меѓународни универзитети.
„Не е доволно да бараме од младите да останат. Треба да им создадеме причини и можности да останат или да се вратат“, изјави Ибраими.
Универзитетот како простор за меѓуетничка соработка
Во годината кога УЈИЕ одбележува 25 години од основањето, Ибраими оцени дека универзитетот ја проширил својата првична мисија за обезбедување порамноправен пристап до високото образование и поттикнување на меѓуетничкото разбирање.
Тој нагласи дека повеќејазичноста и различноста бараат долгорочни политики и вложувања, но дека придонесуваат за општествената кохезија.
„УЈИЕ е пример за тоа како различноста може да се претвори во заедничка сила“, рече ректорот.
Ибраими додаде дека универзитетите треба да останат простори за соработка меѓу различните заедници, особено во периоди кога се засилуваат поделбите според јазичката и етничката припадност.
Според него, иднината на високото образование во Северна Македонија ќе зависи од способноста на институциите да го поврзат квалитетот на наставата со научните истражувања, технолошките промени и потребите на општеството.