Поранешниот гувернер на Народната банка на Србија, Дејан Шошкиќ, оцени дека пропаѓањето на „Алта банка“ можело да биде спречено доколку централната банка работела професионално и независно од политичката власт, обвинувајќи го регулаторот дека не обезбедил соодветна контрола врз сопствениците и работењето на банката.
Во емисијата „Впечаток на неделата“ на телевизијата Н1, Шошкиќ изјави дека влегувањето на сопственик без доволно банкарско искуство во финансискиот сектор требало да биде предмет на особено внимателна регулаторна проверка.
„Не смееше да се дозволи некредибилен сопственик да влезе во банкарскиот сектор“, рече Шошкиќ, кој беше гувернер на српската централна банка до 2012 година, а сега е кандидат за пратеник на Студентската листа.
Според него, сопственоста на банка бара финансиски капацитет, деловен углед и искуство, бидејќи ризиците од нејзиното работење можат да имаат последици и за поширокиот финансиски систем.
Каде се парите прикажани во трезорот?
Шошкиќ посебно го отвори прашањето за големите износи готовина што, според информации на кои се повика, биле прикажани во билансите на „Алта банка“.
Тој рече дека постојат тврдења според кои меѓу 20 и 25 проценти од имотот на банката бил евидентиран како готовина во трезорот.
Таква концентрација на готовина, според него, требало да биде сигнал за итна и засилена супервизорска контрола.
„Ние сè уште не знаеме дали парите навистина биле таму или само фиктивно биле прикажувани“, изјави Шошкиќ.
Тој посочи две можни сценарија што, според него, треба да ги испитаат истражните органи: физичко изнесување готовина или фалсификување документација со која се прикажувала непостоечка готовина.
Шошкиќ нагласи дека истрагата треба да утврди што навистина се случувало, без однапред да се претпоставува кој од овие механизми евентуално бил користен.
Покрај состојбата на трезорот, тој побара да се проверат кредитите одобрени без соодветно обезбедување и можните врски меѓу корисниците на тие кредити, сопствениците и управувачките структури на банката.
Прашања и за парите на државните претпријатија
Поранешниот гувернер ја доведе во прашање и одлуката на големи јавни претпријатија, општини и други институции во Србија да чуваат средства во „Алта банка“.
Според него, треба да се утврди дали нивните депозити биле резултат на вообичаени финансиски процени или на политичко влијание.
Шошкиќ оцени дека пропаѓањето на банката може да создаде проблеми со ликвидноста кај дел од јавните претпријатија и локалните самоуправи.
Тој побара истражните органи да ги утврдат сите околности поврзани со управувањето со јавните пари.
Неговите изјави претставуваат критика на супервизијата и сомнежи за можни неправилности, а не судски утврдени факти за незаконско постапување на конкретни функционери.
Адвокатот Ниниќ: Да се испитаат операциите во Македонија и Црна Гора
Во истата емисија адвокатот Иван Ниниќ изнесе пошироки обвинувања за политичка контрола врз финансиските институции во Србија.
Тој тврдеше дека „Алта банка“ била потребна за спроведување финансиски операции надвор од Србија, посебно во Северна Македонија и Црна Гора.
Според Ниниќ, треба да се испита дали банката се користела за издавање банкарски гаранции и финансирање компании поврзани со политички и деловни структури.
Тој изнесе и сомнежи за можни фиктивни компании и перење пари, но во интервјуто не презентираше докази врз основа на кои тие обвинувања би можеле да се сметаат за утврдени.
Неговите тврдења отвораат прашања за прекуграничните финансиски операции на банкарската група, но не докажуваат дека македонската „Алта банка“ учествувала во незаконски трансакции.
Српската банка остана без дозвола, македонската под привремена администрација
Народната банка на Србија на 30 октомври 2026 година ѝ ја одзеде дозволата за работа на „Алта банка“ АД Белград, наведувајќи сериозно влошување на финансиската состојба и ризици за интересите на депонентите.
По таа одлука беше покрената стечајна постапка.
Српскиот регулатор соопшти дека претходно спроведувал контролни активности и презел мерки за зголемување на ликвидноста на банката.
Во Северна Македонија, Народната банка воведе привремена администрација во „Алта банка“ АД Битола, чиј мнозински сопственик е српската банка.
Станува збор за две одделни правни лица, а македонскиот регулатор соопшти дека банката во Битола е ликвидна и високо капитализирана.
Гувернерот Трајко Славески претходно најави дека се разгледува продажба на македонската банка и дека шест потенцијални инвеститори покажале интерес за нејзино преземање.
Дали регулаторот реагирал навреме?
На 4 ноември Народната банка на Србија, одговарајќи на новинарски прашања за супервизорските проверки, соопшти дека дел од информациите се доверливи и не можат јавно да бидат објавени.
Во однос на сомнежите дали готовината во трезорот навистина постоела, регулаторот посочи дека утврдувањето на евентуалните незаконитости е во надлежност на обвинителството и полицијата.
Шошкиќ смета дека институционалната одговорност не треба да се ограничува само на непосредните извршители на евентуалните злоупотреби, туку треба да ги опфати и пропустите во контролата и надзорот.
За Северна Македонија, случајот отвора дополнителни прашања за проверките направени при преземањето на Стопанска банка Битола од страна на српскиот инвеститор, како и за можните деловни и финансиски врски меѓу двете банки.
Засега нема јавно утврдена одговорност на македонските институции за неправилностите што се истражуваат во Србија.