Американската војска започнува нова операција за ограничување на иранските трговски и воени канали преку копнените граници и Каспиското Море, проширувајќи ја повеќемесечната поморска блокада со која Вашингтон се обидува да го ослаби економскиот и воениот капацитет на Техеран.
Централната команда на американската војска (ЦЕНТКОМ) во саботата соопшти дека формира специјална оперативна група, наречена „Железна порта“ (Task Force Iron Gate), која ќе ги координира активностите за спречување на движењето на напредно оружје, санкционирани материјали и технологии што Иран може да ги користи за воени цели.
Групата ќе биде сместена во Тампа, Флорида, и ќе работи во координација со други американски владини институции.
Според американски воен претставник кој зборувал за Ројтерс под услов да остане анонимен, се очекува во операцијата да бидат вклучени Министерството за финансии, Стејт департментот, Министерството за правда и разузнавачките служби.
Новата иницијатива доаѓа повеќе од осум месеци по почетокот на војната што САД и Израел ја започнаа против Иран.
Иран воспоставил тајни канали за увоз вреден две милијарди долари
Формирањето на оперативната група следува по истрага на Ројтерс, која открила дека Иран изградил мрежа од воени институции и посредници за снабдување со материјали неопходни за обновување на неговите воени капацитети.
Според истрагата, од јануари 2025 година Иран увезол хардвер, експлозиви и тешки товарни возила во вредност од најмалку две милијарди долари, заобиколувајќи ги западните санкции и американската поморска блокада.
Материјалите пристигнувале преку три главни маршрути.
Една од нив е Каспиското Море, преку кое товарни бродови пренесувале стока од Русија кон Иран.
Втората маршрута минува низ земјите од Централна Азија, од каде што стоката влегувала во Иран преку копнените гранични премини.
Третиот канал вклучувал товарни авиони што пренесувале материјали од Кина.
Овие маршрути му овозможиле на Техеран да продолжи со набавките и покрај строгите ограничувања на поморскиот транспорт преку Ормускиот Теснец и Арапското Море.
Вашингтон тврди дека блокирал извоз на нафта од 25 милијарди долари
Американската Централна команда проценува дека досегашната поморска блокада спречила извоз на иранска сурова нафта во вредност од повеќе од 25 милијарди долари.
Поморските ограничувања се насочени кон еден од главните извори на приходи на иранската држава, додека американските воени напади сериозно оштетиле дел од конвенционалните воени капацитети на земјата.
Сепак, според Ројтерс, Иран успеал да одржи значителен дел од своите алтернативни линии на снабдување и останува сериозна безбедносна закана во регионот.
Со новата оперативна група, Вашингтон настојува да ги ограничи и финансиските текови за кои американските власти сметаат дека се користат за финансирање на воени и други санкционирани активности.
„Зајакнувањето на соработката меѓу ЦЕНТКОМ и американските владини партнери дополнително ќе ја ограничи способноста на Иран да финансира тероризам, да обновува фабрики за оружје и да ги надополнува своите воени капацитети“, изјави адмирал Бред Купер, командант на ЦЕНТКОМ.
Каспиското Море станува нова точка на американскиот притисок
Посебно внимание во новата американска операција ќе биде насочено кон Каспиското Море, преку кое Иран одржува транспортни врски со Русија.
За разлика од поморските рути во Персискиот Залив и Арапското Море, касписките транспортни канали се надвор од досегашниот директен опфат на американската поморска блокада.
Вашингтон сега бара начини да го засили надзорот врз движењето на стока и технологија преку овие маршрути, вклучително и преку финансиски, разузнавачки и санкциски механизми.
Американската војска не соопшти дека планира физичко затворање на иранските копнени граници, ниту објави конкретни мерки за пресретнување на транспортот на Каспиското Море.
Најавената операција засега се фокусира на меѓуинституционална координација за откривање и спречување санкционирани испораки.
Војната во Иран станува политички проблем за Трамп
Новата американска иницијатива се најавува во период кога војната против Иран предизвикува зголемени политички несогласувања во Вашингтон.
Републиканската партија на претседателот Доналд Трамп претрпе тежок пораз на изборите за американскиот Конгрес, по кои Демократската партија ја презеде контролата врз двата дома.
Американскиот потпретседател Џеј Ди Венс ја поврза изборната загуба со војната во Иран и јавно ја доведе во прашање оправданоста на конфликтот.
Иранските власти, пак, ги искористија изборните резултати за политички пораки насочени против американската администрација.
И покрај воениот и економскиот притисок, иранското раководство ја задржа контролата врз земјата и досега не покажало подготвеност за суштинско менување на своите преговарачки позиции.
Ризик од нови американски напади
Во последните денови меѓународните посредници ги засилија напорите за постигнување договор за прекин на војната меѓу САД и Иран.
Дипломатската активност следува по предупредувањата на Трамп дека Вашингтон би можел да започне нова воена офанзива.
Иран, од своја страна, се закани со широка одмазда против инфраструктурни цели во земјите од Персискиот Залив во случај на обновени американски напади.
Таквите закани предизвикаа загриженост меѓу регионалните држави, особено поради можноста од напади врз нафтени постројки, пристаништа и друга критична инфраструктура.
Според претходни информации на Ројтерс, американските разузнавачки процени во изминатите месеци укажувале дека нова серија воздушни напади веројатно нема суштински да ја промени преговарачката позиција на Техеран или да предизвика пад на иранската влада.
Во такви околности, проширувањето на економскиот и воениот притисок преку санкционираните трговски канали претставува дополнителен инструмент на американската стратегија.
Сепак, останува неизвесно дали новата оперативна група ќе успее значително да го ограничи иранското снабдување и дали економскиот притисок ќе придонесе за дипломатско решение на конфликтот.