Граѓани и активисти денеска излегоа на протестен марш во центарот на Скопје, барајќи одговорност од институциите и итни законски измени за заштита на жените од насилство, по убиството на 17-годишната Билјана Ќириќ од Богданци.
Протестот, организиран од неформалната иницијатива „Ниту една повеќе!“, започна во паркот „Жена-борец“ под транспарентот „Нема да нè снема“.
Учесниците маршираа покрај Собранието и Министерството за правда, а маршот беше најавен да заврши пред Министерството за образование и наука.
Пред Министерството за правда демонстрантите ја исвиркаа институцијата, изразувајќи незадоволство од, како што велат, долгогодишното институционално непостапување во случаите на насилство врз жените.
„Кога девојче бара заштита, а потоа е убиено, тоа е прашање на одговорност“
Повод за протестот е убиството на малолетната Билјана, чие тело беше пронајдено во багажникот на опожарен автомобил во Богданци.
Според граѓанската иницијатива, девојката претходно пријавувала насилство и закани по живот, а биле изречени и заштитни мерки.
Активистите бараат да се утврди дали надлежните институции навремено постапиле по пријавите и дали презеле доволно мерки за нејзина заштита.
Елена Петрова, една од учесничките на протестот, изјави дека убиството отвора сериозни прашања за институционалната одговорност.
„Кога девојче бара заштита и потоа е убиено, тоа е прашање на конкретна одговорност. Ова е фемицид. Секое убиство на жена не е само чин на насилство, туку одраз на многу подлабок неуспех на нашиот систем“, рече Петрова.
Таа праша уште колку семејства треба да изгубат свои блиски пред институциите да преминат од изразување сочувство и најавување мерки кон конкретни резултати.
Петрова направи паралела и со пожарот во дискотеката во Кочани, во кој загинаа 63 лица, нагласувајќи дека станува збор за различни трагедии, но дека во двата случаи мора да се испита дали институциите ја исполниле својата обврска да спречат опасност.
Четири барања до институциите
Организаторите на маршот побараа конкретни мерки за спречување на нови случаи на фемицид.
Нивните барања опфаќаат:
- Утврдување поединечна одговорност и санкции за институционалните пропусти во случаите на насилство врз жените.
- Итно поднесување и усвојување законски измени за подобра заштита на жртвите.
- Враќање на родот и родовата еднаквост во законите, образовните програми и наставните содржини.
- Разрешување јавни функционери кои оправдуваат насилство врз жените или повикуваат на нивна контрола и потчинување.
„За сите пропусти бараме имиња, одговорност и санкции“, порача Петрова.
Според организаторите, овие барања не се нови, туку се повторуваат со години, без доволно институционални резултати.
Петиција за електронски алки за насилниците
Во исто време, претседателката на Либерално-демократската партија и пратеничка Моника Зајкова соопшти дека е покрената петиција за воведување електронски алки за следење на сторителите на семејно насилство.
Иницијативата предвидува собирање 10.000 потписи, со барање да се отвори постапка за референдум за воведување на мерката.
Предложениот систем би овозможил електронско следење на лицата на кои им е изречена забрана за приближување.
Доколку сторителот се приближи на растојание помало од законски дозволеното, системот би ја предупредил жртвата и би ги алармирал надлежните институции.
Целта, според Зајкова, е заштитните мерки да не останат само судска забрана, туку да бидат придружени со механизам за навремено предупредување.
Собранието двапати го одбило предлогот
ЛДП во изминатата година двапати предложила измени на Законот за спречување и заштита од насилство врз жените и семејното насилство, со кои би се овозможило воведување електронски алки.
Според партијата, двата предлога биле одбиени од парламентарното мнозинство.
При гласањето во март 2026 година, од 97 регистрирани пратеници, само 27 гласале за предложените измени.
При претходното разгледување, предлогот бил одбиен со образложение дека се потребни дополнителни анализи.
Зајкова тогаш го обвини парламентарното мнозинство дека одбива превентивна мерка со која, според неа, би можеле да се спасат човечки животи.
Нејзините обвинувања се политичка оценка, додека за ефикасноста на предложениот систем и условите за негово воведување би биле потребни посебни стручни и институционални процени.
Илјадници пријави за семејно насилство
Прашањето за институционалната заштита на жртвите беше отворено и претходно годинава.
На 5 март, претседателката Гордана Сиљановска-Давкова изјави дека институционалната превенција доживеала неуспех, посочувајќи дека во првите два месеца од 2026 година биле регистрирани четири случаи на фемицид.
На собраниска седница по повод Меѓународниот ден на жената, таа презентираше податоци според кои во 2025 година биле евидентирани 4.745 пријави за семејно насилство и шест убиства.
Последното убиство во Богданци повторно го отвори прашањето за тоа како институциите постапуваат кога жртвите пријавуваат насилство и дали постојните мерки за заштита се доволни.
Демонстрантите во Скопје порачаа дека одговорноста не смее да заврши со осуда на насилството, туку мора да вклучи испитување на конкретните институционални постапувања.