Владејачката ВМРО-ДПМНЕ и опозициската СДСМ во четвртокот разменија остри обвинувања за Извештајот на Европската комисија за 2026 година, при што опозицијата го оцени документот како катастрофален за владеењето на премиерот Христијан Мицкоски, додека владејачката партија тврди дека земјата бележи напредок во повеќе реформски области.
Секретарот за меѓународна соработка на СДСМ, Андреј Жерновски, на прес-конференција изјави дека најновите оценки на Брисел ги потврдуваат критиките на неговата партија за борбата против корупцијата, независноста на судството и функционирањето на институциите.
Според него, Европската комисија констатирала отсуство на напредок во седум области, меѓу кои борбата против корупцијата, јавните набавки и слободата на медиумите.
Жерновски особено го истакна застојот во реформите поврзани со првиот преговарачки кластер, кој ги опфаќа основните вредности на пристапниот процес.
Тој оцени дека извештајот претставува директна критика за резултатите на Владата и дека негативните оценки не се изненадување.
ВМРО-ДПМНЕ: Напредок има во повеќе области
ВМРО-ДПМНЕ во писмена реакција ги отфрли критиките на Жерновски, обвинувајќи ја СДСМ дека манипулира со наодите на Европската комисија за политички цели.
Владејачката партија тврди дека извештајот потврдува напредок во дигиталната трансформација, научноистражувачката дејност, образованието и одредени сегменти од владеењето на правото.
Според ВМРО-ДПМНЕ, овие резултати биле посочени и од амбасадорот на Европската Унија во земјата, Михалис Рокас.
Партијата упати и лични критики кон Жерновски, како и обвинувања на адреса на раководството на СДСМ и поранешниот премиер Зоран Заев.
Сепак, реакцијата на ВМРО-ДПМНЕ не ги оспорува конкретно негативните оценки во извештајот за борбата против корупцијата и недостигот од финансиски и човечки ресурси во судството.
Што навистина пишува во европскиот извештај?
Извештајот на Европската комисија, објавен на 4 ноември, содржи различни оценки за напредокот на Северна Македонија, во зависност од реформската област.
Во борбата против корупцијата Комисијата констатира дека нема напредок.
Корупцијата и натаму е широко распространета и претставува сериозен проблем, додека високопрофилните предмети продолжуваат да се одложуваат и често застаруваат.
Во областа на јавните набавки, исто така, не е забележан напредок.
Негативна е и општата оценка за слободата на изразување, иако во деталниот дел од извештајот се регистрира ограничен напредок во законското усогласување со европските стандарди.
За судството, меѓутоа, Европската комисија констатира одреден напредок, особено поради усвојувањето на новите закони за Судскиот совет и Советот на јавните обвинители.
Но предупредува дека политичките вмешувања, недоволното финансирање и сериозниот недостиг од кадри продолжуваат да ја поткопуваат неговата независност и ефикасност.
Позитивни оценки има во дигиталната трансформација и во научноистражувачката дејност, каде што е забележан добар напредок, како и во одредени сегменти од образованието и јавната администрација.
Оттука, документот не претставува ниту целосно негативна, ниту целосно позитивна оценка за земјата.
Неговата најостра критика останува насочена кон владеењето на правото, корупцијата и неисполнетите реформски обврски.
„Алта банка“ стана нова точка на судир
Партиската расправа за европскиот извештај се прошири и на финансиските случувања поврзани со „Алта банка“.
Жерновски изјави дека доколку Северна Македонија била членка на Европската Унија, немало да се случуваат финансиски скандали од ваков тип, бидејќи, според него, европските механизми не дозволуваат влез на незаконски стекнати средства.
ВМРО-ДПМНЕ, пак, ја обвини СДСМ дека со јавните настапи и критиките кон Народната банка создава недоверба во финансискиот систем.
Владејачката партија изнесе и тврдење дека опозицијата со своите активности создава услови за евтино преземање на банката од бизнисмен близок до СДСМ.
За ова обвинување во партиската реакција не се приложени докази.
Случајот со „Алта банка“ во Македонија доби дополнително внимание откако српската Народна банка ја одзеде дозволата за работа на „Алта банка“ АД Белград, а македонскиот регулатор воведе привремена администрација во „Алта банка“ АД Битола.
Македонската Народна банка соопшти дека банката во Битола останува ликвидна и соодветно капитализирана.
Европскиот извештај не ги опфаќа последните случувања со банката
Годишниот извештај на Европската комисија се однесува на периодот од 1 септември 2025 до 1 септември 2026 година.
Тоа значи дека настаните поврзани со одземањето на дозволата на српската „Алта банка“ и воведувањето привремена администрација во банката во Битола, кои се случија на крајот на октомври и почетокот на ноември, не се предмет на оценување во овој документ.
Европската комисија го оценува македонскиот банкарски сектор како отпорен во извештајниот период, но истовремено бара понатамошно усогласување на финансиската регулатива со европските стандарди.
Таа оценка не претставува посебен наод за случајот „Алта банка“, ниту доказ за законитоста или незаконитоста на конкретните одлуки на македонските институции.
Партиски спор околу ист документ
Реакциите на СДСМ и ВМРО-ДПМНЕ покажуваат различно политичко толкување на истиот европски документ.
Опозицијата ги нагласува слабите резултати во борбата против корупцијата, јавните набавки и независноста на судството, додека власта ги истакнува достигнувањата во дигитализацијата, образованието и научниот развој.
Двете групи на оценки се присутни во извештајот.
Сепак, Европската комисија јасно укажува дека напредокот во техничките и секторските реформи не го отстранува проблемот со високата корупција, политичките притисоци врз правосудството и недоволната институционална одговорност.
Покрај тоа, пристапниот процес останува во застој поради неусвојувањето на уставните измени предвидени со заклучоците на Советот на ЕУ од 2022 година.
За Брисел, клучниот предизвик на Северна Македонија останува претворањето на законските промени и политичките ветувања во мерливи резултати во владеењето на правото и спроведувањето на реформите.