Израелскиот опозициски лидер Гади Ајзенкот предупреди дека земјата се наоѓа во вонредна состојба и се приближува кон критична точка, откако претседателот Исак Херцог му го довери мандатот за формирање нова влада по парламентарните избори на 27 октомври.
Ајзенкот, поранешен началник на израелскиот Генералштаб и лидер на центристичката партија „Јашар“, во неделата го доби мандатот со рок од 28 дена да состави владина коалиција. Претседателот може да му одобри продолжување од дополнителни 14 дена.
Одлуката претставува политички удар за премиерот Бенјамин Нетанјаху, чија партија Ликуд освои најмногу пратенички места, но неговиот блок не успеа да обезбеди мнозинство во парламентот.
„Се наоѓаме во вонредна состојба, се приближуваме до точка од која нема враќање за Државата Израел“, изјави Ајзенкот при примањето на мандатот.
Тој предупреди дека довербата во државните институции е сериозно нарушена и повика на формирање влада на национално единство.
Поддршка од 67 пратеници, но без сигурно мнозинство
За време на консултациите кај претседателот Херцог, Ајзенкот доби препораки од парламентарни групи со вкупно 67 пратеници, додека Нетанјаху беше поддржан од 46.
Седум пратеници од една верска партија не препорачаа ниту еден кандидат.
Сепак, препораките за добивање мандат не значат дека истите пратеници ќе гласаат за составот на идната влада.
Блокот на Ајзенкот располага со 48 пратенички места, блокот на Нетанјаху со 53, а двете арапски политички групации освоија вкупно 19 места во 120-члениот Кнесет.
За формирање стабилно парламентарно мнозинство потребна е поддршка од најмалку 61 пратеник.
Арапските партии можат да ја решат политичката блокада
Двете партии што главно ги претставуваат арапските граѓани на Израел го поддржаа Ајзенкот при доделувањето на мандатот.
Нивните 19 пратенички места би можеле да имаат пресудна улога во формирањето нова влада, но соработката со нив е спорна меѓу партиите што го поддржуваат Ајзенкот.
Партијата „Израел бејтену“, предводена од Авигдор Либерман, се противи на формирање коалиција што би зависела од арапските партии.
Ајзенкот, пак, поставува политички услови за евентуална соработка, вклучувајќи признавање на Израел како еврејска држава и квалификување на Хамас како терористичка организација.
Поради овие разлики, парламентарната поддршка што му го обезбеди мандатот не гарантира дека ќе успее да состави кабинет.
Можна коалиција со верските партии
Друга опција за Ајзенкот е договор со ултраортодоксните партии, кои располагаат со вкупно 13 пратенички места.
Таква комбинација би му овозможила тесно мнозинство од 61 пратеник, но преговорите би биле оптоварени со барањата на верските партии за ослободување на дел од нивната заедница од задолжителна воена служба.
Ова прашање со години предизвикува политички и општествени поделби во Израел.
Можност е и поширока влада со учество на Ликуд, но Ајзенкот и дел од неговите сојузници претходно се спротивставуваа на продолжување на владеењето на Нетанјаху.
Нетанјаху, пак, повика на влада на национално единство составена од ционистичките партии, без учество на арапските политички претставници.
Израел се соочува со дипломатска и безбедносна криза
При добивањето на мандатот, Ајзенкот оцени дека политичката нестабилност дополнително ја ослабува државата во услови на сериозни надворешни закани.
Тој предупреди дека демократијата е изложена на растечка недоверба, а Израел се соочува и со влошување на односите со дел од меѓународните партнери.
„Среде разорна дипломатска криза сме. Дури и нашите најблиски пријатели и стратешки сојузници велат дека нивните односи со Израел мора да бидат преиспитани“, рече Ајзенкот.
Неговите забелешки следуваат по американските меѓуизбори, на кои Републиканската партија на претседателот Доналд Трамп претрпе значителни загуби.
Израелската политичка криза продолжува и во сенката на војната во Газа, конфликтот со Иран и последиците од нападите на Хамас врз Израел на 7 октомври 2023 година.
Претседателот Херцог ги повика политичките партии да работат на надминување на поделбите, нагласувајќи дека земјата има потреба од стабилна влада способна да одговори на безбедносните и дипломатските предизвици.
Што ако Ајзенкот не успее?
Доколку Ајзенкот не обезбеди парламентарно мнозинство во предвидениот рок, претседателот може да му го довери мандатот на друг кандидат, вклучително и на Нетанјаху.
Ако ниту еден кандидат не успее да состави влада, израелскиот политички систем предвидува дополнителни парламентарни процедури, а крајниот исход може да бидат нови избори.
Нетанјаху, кој е најдолговечниот премиер во историјата на Израел, засега останува на чело на преодната влада.
Исходот од преговорите ќе покаже дали Израел ќе добие нова влада по изборите или ќе продолжи периодот на политичка неизвесност.