Германските безбедносни служби истражуваат мрежа на наводни руски саботажни операции низ Европа, а дел од трагите водат до Србија, која западни разузнавачки извори ја опишуваат како важна точка за регрутирање, обука и движење на лица ангажирани за еднократни операции.
Во центарот на истрагата е неуспешен обид за напад врз украински транспортен авион на аеродромот во Лајпциг, како и случај во Србија во кој кај двајца осомничени биле пронајдени компоненти за дронови и експлозив.
Германските истражители се особено заинтересирани за двајца српски државјани кои од 11 јуни се во притвор во Србија, бидејќи се верува дека можат да располагаат со информации за лице поврзано со случајот во Лајпциг.
Еден од нив, Данило Б., има руско и српско државјанство, додека вториот, Слободан Ѓ., е српски државјанин.
Тие биле запрени во два одделни автомобили при обид да ја преминат границата кон Унгарија. Кај едниот биле пронајдени компоненти за дрон, а кај другиот експлозив.
Во Србија против нив се води истрага за недозволено поседување оружје, муниција и експлозивни материи. Данило Б. е осомничен и за фалсификување исправи.
Засега нема официјални обвиненија за тероризам или за планирање конкретни напади.
Дрон со експлозив покрај украински авион
На почетокот на август на аеродромот во Лајпциг бил пронајден дрон во непосредна близина на украински транспортен авион „Антонов“, во дел од аеродромот што се користи и за логистички операции поврзани со Украина.
Во близина била пронајдена и конзерва со пластичен експлозив.
Според германската истрага, дронот требало да удри во резервоарот на авионот и да предизвика експлозија на горивото, но експлозивот бил неправилно поврзан со запалувачот и нападот не успеал.
Десетина дена подоцна бил пронајден уште еден сличен дрон на околу пет километри од аеродромот.
Истражителите утврдиле дека двата дрона биле опремени со рутери и можеле да бидат управувани преку мобилна мрежа од далечина.
Пронајдени биле и ДНК-траги, а биле идентификувани најмалку двајца осомничени.
Едниот, според германските медиумски извештаи, бил во контакт со руски разузнавачки структури и се поврзува со експлозија во полскиот град Лоѓ во 2024 година.
Вториот непосредно пред инцидентот во Лајпциг пристигнал во Германија од Истанбул, а потоа заминал во Србија.
Србија како „жариште“
Германскиот неделник „Шпигел“, повикувајќи се на западни разузнавачки сознанија, објави дека Србија се смета за едно од жариштата од кои руските тајни служби регрутираат и обучуваат лица за саботажни операции во Европа.
Станува збор за таканаречени „еднократни агенти“ – најчесто луѓе без формална разузнавачка обука, кои за паричен надомест извршуваат конкретна задача и потоа се оставаат сами да се справуваат со последиците.
Таквиот модел им овозможува на организаторите да ја намалат директната врска меѓу извршителот и разузнавачката служба што евентуално стои зад него.
Германските служби во последните години истражуваат повеќе случаи за кои се сомневаат дека се дел од поширока руска кампања на саботажи, дезинформации и поткопување на политичката стабилност.
Меѓу нив е и оштетувањето на најмалку 270 автомобили во Германија со полиуретанска пена во издувните системи.
На возилата биле оставани пораки кои сугерирале дека зад нападите стојат радикални еколошки активисти.
Според германските истражители, целта била да се предизвика гнев против Зелените и да се влијае врз политичкото расположение пред избори.
Ранци со експлозив кај српско-унгарската граница
Германската истрага го поврзува случајот во Лајпциг и со откривањето два ранци со експлозив во близина на гасовод кај Кањижа, недалеку од границата меѓу Србија и Унгарија.
Инцидентот се случил неколку дена пред клучните избори во Унгарија.
Вишото јавно обвинителство во Суботица на 2 септември соопшти дека истрагата е проширена на уште четири лица.
Две од нив се во притвор, едно е во домашен притвор, а едно не им е достапно на српските власти.
Обвинителството потврди дека проширувањето е поврзано со случајот кај Кањижа, но одби да ги коментира германските наводи, повикувајќи се на тајноста на истрагата.
Српските власти досега не соопштија дека случајот е поврзан со руски разузнавачки структури.
Серија случаи во Србија
Случајот не е изолиран.
Минатата година во Србија беа уапсени лица осомничени дека во камп во близина на Лозница обучувале околу 150 молдавски и романски државјани за предизвикување немири по изборите во Молдавија.
Неколку дена подоцна беа уапсени уште 11 лица осомничени за шпионажа и за активности насочени кон поттикнување етничка и верска омраза во повеќе европски држави.
Според тогашните истраги, тие фрлале зелена боја врз еврејски објекти во Париз, оставале свински глави пред џамии и испишувале дискриминаторски пораки во Берлин.
Европските медиуми ги поврзуваа тие операции со руски интереси, но српските власти не објавија детални информации за можната позадина.
Белград меѓу Москва, Киев и Западот
Србија од почетокот на руската инвазија врз Украина одбива да воведе санкции против Москва.
Истовремено, српска муниција преку посредници стигнува до Украина, што ја покажува сложеноста на политиката на Белград меѓу Русија и Западот.
Украинскиот претседател Володимир Зеленски го посети Белград на почетокот на август и се сретна со српскиот претседател Александар Вучиќ.
Аналитичарите сметаат дека Србија се обидува да ја задржи политичката блискост со Москва, а истовремено да ја продлабочува безбедносната соработка со западните земји.
Апсењата на лица кои европските служби ги поврзуваат со руски операции може да бидат еден од највидливите показатели за таквата соработка.
Германија, во меѓувреме, дополнително ги заострува мерките кон Русија.
По истрагата за Лајпциг беше најавено затворање на Руската куќа во Берлин и на рускиот конзулат во Бон, како и построги контроли за руски државјани кои влегуваат во Германија.
Москва ги отфрла обвинувањата.
Рускиот министер за надворешни работи Сергеј Лавров ги оцени тврдењата за руска вмешаност во случајот во Лајпциг како измислени провокации.