Европската Унија ги тргна милијардерите Алишер Усманов и Михаил Фридман од санкциската листа поврзана со руската војна против Украина, како дел од компромис што овозможи ограничувањата за повеќе од 3.000 други лица и субјекти да бидат продолжени за три години.
Договорот беше постигнат по повеќедневен спор меѓу земјите членки, при што Франција и Словачка бараа отстранување на Усманов, а Луксембург се залагаше за Фридман. Летонија првично се спротивстави на компромисот, но на крајот се воздржа, овозможувајќи договорот да помине.
Советот на ЕУ официјално соопшти дека рестриктивните мерки се продолжени за 36 месеци, до 22 септември 2029 година.
Тие опфаќаат замрзнување имот, забрана за ставање средства на располагање на санкционираните лица и компании и ограничувања за патување на физичките лица.
Двајца милијардери за продолжување на целата листа
Спорот околу Усманов и Фридман доби многу поголемо значење бидејќи санкциите за целата листа мораа да бидат обновени едногласно.
Без договор меѓу 27-те членки постоеше ризик ограничувањата против илјадници лица и компании да истечат.
Словачка го користеше своето право на вето како средство за притисок за Усманов да биде отстранет од листата. Радио Слободна Европа претходно објави дека Братислава инсистирала и Усманов и Фридман да бидат тргнати пред да даде зелено светло за продолжувањето.
Компромисот на крајот беше значително поголем од вообичаеното шестмесечно продолжување: санкциите за останатите се продолжени за три години.
Кој е Усманов?
Усманов е руско-узбекистански милијардер кого ЕУ го стави под санкции непосредно по почетокот на руската инвазија врз Украина во февруари 2022 година.
Во образложението за санкциите, ЕУ го поврзуваше со рускиот претседател Владимир Путин и со рускиот политички и економски естаблишмент.
Усманов се обидуваше судски да ги поништи санкциите, но неговите обиди пред судовите на ЕУ не успеаја.
Тој е познат и во европската јавност по поранешните финансиски врски со англискиот фудбалски клуб Арсенал.
Франција притискала за Усманов
Но зад неговото симнување од листата стои и поширока дипломатска приказна.
Reuters претходно објави, повикувајќи се на дипломати, дека Франција барала санкциите против Усманов да бидат укинати по притисок од Азербејџан.
Според дипломатите, прашањето било поврзано и со француски државјани притворени во Азербејџан. Париз својата позиција ја објаснувал со национални безбедносни интереси, додека Азербејџан негирал дека вршел таков притисок.
Поддршка за Усманов доаѓала и од други држави.
Радио Слободна Европа во март објави дека турскиот претседател Реџеп Таип Ердоган испратил писмо до словачкиот премиер Роберт Фицо во кое го покренал прашањето за санкциите против Усманов.
Фридман и спор од милијарди долари
Случајот со Михаил Фридман има различна заднина.
Рускиот бизнисмен претходно успеа да добие судски постапки против дел од европските санкции, иако остана на листата врз основа на подоцнежни образложенија на ЕУ.
Reuters објави дека Луксембург барал негово отстранување и поради правниот ризик поврзан со арбитражна постапка во која Фридман бара околу 16 милијарди долари отштета.
Така, зад отстранувањето на двајцата милијардери стоеја различни национални интереси: словачки политички притисок, француски дипломатски интереси и правните грижи на Луксембург.
Летонија попушти
Најсилното противење дојде од Летонија.
Летонскиот премиер Андрис Кулбергс првично оцени дека не е прифатливо двајца милијардери да бидат симнати од листата во замена за продолжување на санкциите против останатите.
Но Рига на крајот не го блокираше договорот.
Според Reuters, Летонија се воздржа, а Кулбергс потоа рече дека земјата може да разгледа воведување сопствени национални санкции против Усманов и Фридман.
Украина: „Срамно“
Одлуката предизвика остра реакција од Киев.
Украинскиот министер за надворешни работи Андриј Сибиха го нарече отстранувањето на двајцата бизнисмени од европската санкциска листа „срамно“ и ги повика државите да разгледаат национални мерки против нив.
За Украина спорот отвора пошироко прашање: дали националните интереси на поединечни членки можат постепено да создаваат исклучоци во санкцискиот режим.
Цената на едногласноста
Случајот покажува и една од слабостите во европскиот систем на санкции.
Одлуките за продолжување на овие рестриктивни мерки бараат согласност на сите земји членки. Тоа им овозможува на поединечни влади да го користат ветото за да бараат отстранување конкретни имиња.
Такви компромиси имаше и претходно. Унгарија и Словачка веќе користеа притисок околу продолжувањето на санкциите за да бараат симнување лица од листата.
Овојпат компромисот е поголем.
ЕУ се откажа од санкциите против двајца од најпознатите руски милијардери на листата, но за возврат обезбеди тригодишно продолжување на мерките против повеќе од 3.000 лица и субјекти.
Официјалната одлука на Советот не ги именува поединечно сите отстранети лица во соопштението, туку наведува дека при ревизијата не биле обновени санкциите за три лица и еден субјект, а уште три починати лица биле избришани од листата.
Политичкиот спор, сепак, остава друго прашање: колку цврст може да остане европскиот санкциски режим ако секое негово продолжување може да стане предмет на трговија меѓу националните интереси на 27-те членки.