Руски државно поврзани медиуми и про-Кремљ канали на социјалните мрежи ја засилија дезинформациската кампања против Косово во пресрет на вонредните парламентарни избори на 28 декември, велат аналитичари и медиумски набљудувачи.
Во текстови и објави во последните недели, Косово се прикажува како корумпирана земја под контрола на Западот и како непријателска кон Србите, додека неговата државност редовно се оспорува – со ставање на името во наводници или со квалификации како „таканаречена држава“ и „квази-држава“.
Термини како „србофобија“, „прогон на Србите“ и „албански криминалци“ често се појавуваат во содржини што ги шират руските државни медиуми RT и Sputnik, како и про-руски канали на Телеграм, покажува анализата на Радио Слободна Европа/Радио Слобода (РСЕ/РСЛ).
Дел од овие медиуми отворено ги засилуваат повиците косовските Срби да гласаат за Српска листа – најголемата српска партија во Косово, за која се наведува дека има тесни врски со Белград. Други српски политички субјекти што учествуваат на изборите речиси и да не се спомнуваат.
Во објава од 21 декември, про-Кремљ каналот „Балканар“ тврди дека косовскиот политички систем е „европски лидер“ по криминал, повикувајќи се на извештај на Косовскиот институт за правда, според кој 28 кандидати за пратеници се поврзани со кривични предмети. Во текстот не се нуди споредбена анализа со други европски земји, но се тврди дека извештајот го покажал „вистинското лице на најмладата демократија во Европа“.
Еден ден подоцна, истиот канал ја критикуваше американската администрација поради поддршката за спроведување на договорот меѓу Косово и Србија постигнат во Охрид во февруари 2023 година, тврдејќи дека САД го претвораат прашањето за српскиот суверенитет во обврзувачки принцип на својата надворешна политика.
Друга објава ги обвини косовските власти дека даваат приоритет на односите со јавноста наместо на заштитата на правата на Србите, без да понуди докази, поврзувајќи го тоа со отворањето на пешачки мост меѓу јужна и северна Митровица.
Истражувачите наведуваат дека каналот „Балканар“ е поврзан со руската пропагандна мрежа „Правда“, која објавува содржини и на албански јазик. Според извештај на платформата за проверка на факти Hibrid.info од јуни, мрежата „Правда“ ширела руски пропагандни наративи и меѓу албанското говорно подрачје, преку веб-страници „маскирани“ како информативни портали.
Во објава од 26 декември, албанската верзија на порталот „Правда“ го нарече косовскиот вршител на должноста премиер, Албин Курти, „србофоб“, обвинувајќи го за „антисрпски манипулации“.
Во меѓувреме, руските и про-Кремљ српскојазични медиуми ја прикажуваат Српска листа како единствен „легитимен“ претставник на косовските Срби. На 23 декември, RT објави текст во кој се цитира српскиот министер за надворешни работи Марко Ѓуриќ со повик Србите да гласаат така што Српска листа ќе ги освои сите 10 загарантирани мандати за српската заедница во 120-члениот парламент на Косово.
Овие 10 места традиционално ги освојува Српска листа, освен на изборите во февруари оваа година, кога еден мандат освои политичарот Ненад Рашиќ. Руските медиуми ги пренесоа изјавите на функционери на Српска листа дека Рашиќ е „србин прифатлив за Приштина“ и дека не ги претставува косовските Срби.
Јета Лошај од Косовскиот центар за безбедносни студии изјави дека медиуми како RT Balkan и Sputnik Србија дејствуваат повеќе како „множители на наративи“ отколку како примарни извори на информации, бидејќи нивната содржина ја преземаат српски таблоиди и локални портали, по што таа циркулира во северно Косово.
Таа предупреди дека во чувствителни периоди како изборите, овие медиуми ја рамкираат ситуацијата преку два наратива: „виктимизација на српската заедница“ и „непријателство кон Западот“, особено кон ЕУ и НАТО.
„Влијанието не е линеарно, туку потенцијално кумулативно“, рече Лошај, додавајќи дека овие наративи се надоврзуваат на постоечките незадоволства, чувство на дискриминација, страв и недоверба, со цел да се поткопаат демократските процеси и довербата во изборните институции.
Медиумските експерти предупредуваат и дека вештачката интелигенција дополнително ја забрзува и проширува дезинформацијата.
Абит Хоџа, асистент-професор на Универзитетот во Агдер и Универзитетот во Ставангер во Норвешка, изјави дека мрежи како „Правда“ сè почесто создаваат содржини наменети не толку за човечки читатели, колку за „хранење на системите на вештачка интелигенција“.
Новите технологии овозможуваат масовно и брзо производство на координирани содржини на локални јазици, имитација на домашен медиумски стил за зголемување на доверливоста, креирање аудио и видео „deepfake“ материјали и автоматизирање на мрежи од лажни профили што симулираат јавна поддршка – особено во изборни периоди.
Руските медиуми RT и Sputnik се под санкции во Косово врз основа на американските и европските мерки воведени по руската инвазија врз Украина во 2022 година. Иако институциите наведуваат дека интернет-провајдерите се должни да ги блокираат нивните веб-страници, регулаторите признаваат дека целосното спроведување е тешко поради динамичната природа на интернетот.