Повеќе од 10.000 државјани на Турција поднеле барања за стекнување македонско државјанство во изминатите четири години, покажуваат податоците на Министерството за внатрешни работи (МВР), по измените на Законот за државјанство во 2021 година кои ја проширија дефиницијата за иселеници и ги олеснија процедурите, пишува во најновото истражување на Радио Слободна Европа.
Според официјалните бројки доставени од МВР, вкупно околу 10.500 турски граѓани аплицирале за македонско државјанство врз основа на докажано македонско потекло или семејни врски, при што најголем дел од барањата се поднесени по стапувањето во сила на законските измени.
Од МВР наведуваат дека зголемениот интерес директно е поврзан со измените од 2021 година, со кои иселениците и нивните потомци од прво колено добија можност да стекнат државјанство без задолжително живеење во земјата, без целосно познавање на македонскиот јазик и без отпуст од претходното државјанство – услови што важат за другите странски државјани.
„Законските измени од 2021 година придонесоа за значително зголемување на бројот на барања за стекнување македонско државјанство од иселеници кои живеат во Република Турција“, соопштија од МВР.
Лични мотиви: животни трошоци и политичка клима
Дел од апликантите, како 28-годишниот Бенк Бинѓул од Анталија, кој се преселил во Скопје поради брак со македонска државјанка, велат дека одлуката е мотивирана од економските услови и високите трошоци за живот во Турција.
„Со истите пари што во Турција едвај покриваат основни трошоци, во Скопје може да се живее значително полесно“, вели Бинѓул, кој работи како менаџер во угостителски објект во сопственост на турски инвеститори.
Тој додаде дека процедурата за добивање државјанство ја започнал по добивањето дозвола за престој, а еден од условите што треба да ги исполни е полагање на македонски јазик – обврска која не важи за апликантите што ќе докажат македонско етничко потекло.
Законска рамка и пописни податоци
Измените на Законот за државјанство беа усвоени во време на владата предводена од коалицијата на СДСМ и ДУИ, на предлог на тогашниот министер за внатрешни работи Оливер Спасовски. Со нив беше прецизирана дефиницијата за „иселеник“, што овозможи пофлексибилен пристап до државјанството.
Според пописот од 2021 година, 3,9% од населението во Северна Македонија се изјасниле како етнички Турци, односно околу 83.000 лица, од кои приближно 71.000 живеат постојано во земјата.
Бизнис и инвестиции како клучен фактор
Експертите посочуваат дека економските мотиви играат значајна улога. Статистичарот Дончо Герасимовски изјави дека зголемениот интерес за државјанство е тесно поврзан со бизнис-активностите на турските компании во земјата.
„Во градежништвото, трговијата и услугите, турските компании се меѓу најактивните. За да функционираат непречено и согласно закон, многу инвеститори и вработени го регулираат и својот државјански статус“, рече Герасимовски.
Податоците од Македонско-турската стопанска комора (МАТТО) покажуваат дека во 2024 година во Северна Македонија биле регистрирани 4.132 фирми со турски капитал. Од Комората наведуваат дека земјата е привлечна поради пониските трошоци за живот, поволната бизнис-клима и географската близина до пазарите на Европската унија.
Во пораст е и бројот на студенти од Турција. Според Универзитетот „Гоце Делчев“ во Штип, во последните 12 години околу 900 турски студенти се запишале на оваа високообразовна институција, најчесто поради пониските трошоци и полесниот пристап до образование во споредба со Турција.
Шенген факторот и вниманието на ЕУ
Турските медиуми во последно време ја посочуваат Северна Македонија како атрактивна дестинација, наведувајќи ја можноста за безвизно патување во Шенген-зоната со македонски пасош како еден од мотивите за аплицирање за државјанство.
Во исто време, Европската унија ги заострува правилата за безвизен режим за трети земји, со можност за побрза суспензија доколку се утврдат ризици поврзани со миграцијата, безбедноста или програмите за државјанство без реална врска со земјата.
Северна Македонија, заедно со другите земји од Западен Балкан, е под засилен мониторинг во однос на усогласеноста со визната политика на ЕУ, наведуваат европски извори.
Регионален контекст
Овие случувања доаѓаат во период кога некои земји од регионот, како Црна Гора, воведоа рестрикции за престој на турски државјани, повикувајќи се на усогласување со европските стандарди и спречување на нелегална миграција.
Македонските власти засега не најавуваат промени во политиките за државјанство, но аналитичарите предупредуваат дека зголемениот интерес може да ја стави земјата под поголемо внимание од Брисел во контекст на безвизниот режим со Европската унија.