Унгарскиот премиер Петер Маѓар во петок ќе се сретне со претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен во обид да обезбеди деблокирање на милијарди евра европски средства замрзнати поради прекршувања на владеењето на правото за време на владеењето на неговиот претходник Виктор Орбан.
Иако Маѓар тврди дека договорот е „многу блиску“, европски претставници предупредуваат дека процесот е значително покомплексен и дека Брисел нема намера да ги ослободи средствата без претходно спроведени реформи.
Според извори од Европската комисија, на состанокот може да биде постигнат напредок за дел од отворените прашања, но најчувствителните теми ќе останат предмет на дополнителни разговори.
Главниот пакет средства за кој преговара Будимпешта изнесува 10,4 милијарди евра од европскиот Фонд за закрепнување по пандемијата. За нивно ослободување, Унгарија треба да исполни низа таканаречени „супер-пресвртници“, поврзани со независноста на судството, антикорупциските механизми и јавните набавки.
Дополнителен притисок врз Европската комисија создава и претстојната пресуда на Судот на Европската Унија за одлуката од 2023 година со која беа ослободени околу 10 милијарди евра за Унгарија додека Орбан сè уште беше на власт. Европскиот парламент ја оспори таа одлука, оценувајќи дека демократските и судските недостатоци во земјата не биле надминати.
Во Брисел постои и загриженост дали владата на Маѓар ќе може брзо да ги спроведе неопходните реформи без да предизвика институционална или уставна криза.
И покрај убедливото парламентарно мнозинство, клучните позиции во унгарскиот државен апарат – меѓу нив претседателот на државата, претседателот на Уставниот суд и главниот обвинител – и натаму ги држат личности поврзани со Орбан, што може да го отежне реформскиот процес.
„Многу е тешко да се обнови владеењето на правото без притоа да се прекрши законот“, изјави Џон Морин, професор по право и политика на Универзитетот во Гронинген.
Маѓар во Брисел допатува придружуван од министерот за финансии Андраш Карман, министерот за транспорт и инвестиции Давид Витези и шефицата на дипломатијата Анита Орбан.
„Едно од нашите најважни изборни ветувања беше обезбедување европски средства за Унгарија. Станува збор за стотици милијарди форинти. Сите земји-членки ги добија овие средства, освен Унгарија“, изјави Маѓар.
Тој додаде дека по голем број прашања веќе е постигната согласност со Европската комисија и дека страните се блиску до договор.
Сепак, во Брисел остануваат внимателни и потсетуваат на примерот со Полска, каде што по доаѓањето на Доналд Туск на власт беа одмрзнати повеќе од 100 милијарди евра европски средства, но дел од клучните реформи подоцна беа блокирани од претседателот Карол Навроцки.
И покрај резервите, европските институции гледаат позитивно на промената на тонот во односите меѓу Будимпешта и Брисел по долгогодишните конфронтации за време на Орбан.
„Ова е целосен пресврт и прекрасно е да се слушне“, изјави ирскиот министер за Европа Томас Бирн.
Сепак, дел од европските престолнини засега претпочитаат да ги видат конкретните потези на новата унгарска влада пред целосно да ја вратат довербата во Будимпешта.
„Ова не е чудотворно решение и не е ново утро, но е многу значајно“, изјави висок европски претставник од областа на одбраната.