Европската комисија во петокот соопшти дека земјите опфатени со годишниот извештај за владеењето на правото генерално продолжиле со реформите, но дека напредокот е нерамномерен и дека остануваат сериозни предизвици во судството, борбата против корупцијата, медиумските слободи и институционалната контрола.
Извештајот за 2026 година ги опфаќа сите 27 членки на Европската унија, како и четири земји кандидати – Албанија, Црна Гора, Северна Македонија и Србија.
Комисијата оцени дека целокупната насока е во голема мера позитивна, со завршени или започнати значајни реформи во повеќе држави. Сепак, во документот се наведува дека проблемите не се надминати и дека реформите не се спроведуваат со еднакво темпо во сите земји.
Независноста на судството останува клучна
Во областа на правосудството, повеќе држави презеле мерки за зајакнување на независноста на судските совети, воведување дополнителни гаранции при изборот и дисциплинската одговорност на судиите и подобрување на автономијата на обвинителствата.
Ефективното владеење на правото, според Комисијата, е основа за независно судство, заштита на граѓанските права и доверба во јавните институции.
Правната сигурност е важна и за инвестициите, конкурентноста и економскиот раст, се наведува во извештајот.
Нови правила за борба против корупцијата
Сите земји членки на ЕУ започнале со воведување на новата европска директива за борба против корупцијата, која треба да обезбеди заедничка рамка за спречување, откривање и санкционирање на коруптивните практики.
Неколку држави усвоиле и нови антикорупциски стратегии или ги зајакнале институциите задолжени за откривање и гонење корупција.
Комисијата, сепак, укажува дека носењето стратегии и закони мора да биде проследено со нивно практично спроведување и конкретни резултати.
Медиумите и државното рекламирање под надзор
Во делот за медиумските слободи, Комисијата наведува дека земјите членки работат на приспособување на националните закони со Европскиот акт за слобода на медиумите.
Во повеќе држави се преземаат мерки за гарантирање на независноста и стабилното финансирање на јавните радиодифузни сервиси, како и за поправедно и потранспарентно распределување на државното рекламирање.
Безбедноста на новинарите останува приоритет, а Комисијата најави ажурирање на препораките за нивна заштита.
Земјите, исто така, треба да ги спроведат европските правила против таканаречените стратешки тужби против учеството на јавноста, познати како СЛАП-тужби, кои често се користат за притисок врз новинари, активисти и граѓански организации.
Загриженост поради брзи закони и ограничувања за граѓанскиот сектор
Комисијата забележува дека во одредени земји и понатаму прекумерно се користат итни и скратени законодавни постапки, без доволно вклучување на засегнатите страни и јавноста.
Иако многу држави обезбедуваат поддржувачка средина за граѓанското општество, организации во повеќе земји пријавиле проблеми со пристапот до финансирање и ограничувања на правото на мирно собирање.
Европската комисија ги повика владите да ги адресираат утврдените слабости и да ги спроведат препораките содржани во извештајот.
За Северна Македонија, Европската комисија наведува дека земјата останува дел од годишниот механизам за следење на владеењето на правото, при што оценува напредок и предизвици во четири клучни области – независноста на судството, борбата против корупцијата, медиумските слободи и институционалните механизми за контрола и рамнотежа. Извештајот содржи конкретни препораки за продолжување на реформите и претставува дел од процесот на пристапување кон Европската унија, при што Комисијата ќе го следи спроведувањето на препораките во наредниот извештај. Посочува дека се потребни дополнителни реформи за зајакнување на независноста, ефикасноста и отчетноста на судството, поодлучна борба против корупцијата, поголема заштита на медиумскиот плурализам и новинарите, како и подобрување на системот на институционални проверки и рамнотежа. Комисијата оценува дека спроведувањето на претходните препораки е нерамномерно и бара властите да го забрзаат нивното исполнување како дел од пристапниот процес кон Европската Унија.
Извештајот е изработен врз основа на податоци од националните власти, независните институции, граѓанските организации, деловниот сектор и меѓународните организации. Комисијата одржала повеќе од 600 средби во рамките на посетите на земјите од јануари до март 2026 година.