Вештачката интелигенција не треба да се гледа како закана за новинарството, туку како алатка која може значително да ја олесни работата во редакциите. Но, новинарот мора да остане последниот филтер пред информацијата да стигне до јавноста, оценува новинарот Африм Таналари.
Во интервју за СКУП, Таналари вели дека ВИ може да помогне при пребарување и анализа на големи количества податоци, транскрипција, превод и систематизирање информации, но не може да ги замени новинарската проценка, чувството за контекст и одговорноста кон јавноста.
Според него, најголема опасност е новинарите некритички да преземаат содржини произведени од ВИ, додека иднината ќе им припаѓа на медиумите кои ќе успеат да ја искористат технологијата без да ги загубат кредибилитетот, критичкото размислување и довербата на публиката.
СКУП: Со оглед на вашето богато новинарско искуство поврзано со медиумската сфера, кои се главните предизвици во употребата на вештачката интелигенција во новинарството?
Африм Таналари: Вештачката интелигенција веќе е дел од современото новинарство и мислам дека не треба да ја гледаме како закана, туку како алатка. Но, токму тука е и најголемиот предизвик – да знаеме до каде може да ѝ веруваме и каде мора да започне човечката, односно новинарската одговорност.
Вештачката интелигенција може значително да ја олесни работата. Може да помогне во пребарување голем број податоци, анализа, транскрипција, превод, подготовка на основа за текст или систематизирање информации. Но, таа не може да ги замени новинарската проценка, чувството за контекст, познавањето на општеството и одговорноста кон јавноста.
Најголемата опасност е новинарите да почнат некритички да преземаат содржини произведени од вештачка интелигенција. Ако новинарот престане да проверува, да поставува дополнителни прашања и да бара потврда од релевантни извори, тогаш технологијата, наместо помош, може да стане извор на дезинформации.
СКУП: Постојано се зборува за етичка употреба на алатките за вештачка интелигенција. Каде се границите на етичкото и професионалното во споредба со она што го нуди вештачката интелигенција?
Африм Таналари: За мене границата е многу јасна. Вештачката интелигенција може да му помага на новинарот, но не смее да ја преземе неговата професионална одговорност.
На пример, сосема е прифатливо да се користи за транскрипција на интервју, превод, обработка на податоци, пребарување или како помош при структурирање текст. Но, проблемот започнува кога целосно генерирана содржина ќе ѝ се понуди на јавноста како новинарски производ без проверка, без човечка редакција и без одговорност за тоа што е објавено.
Особено чувствително е создавањето фотографии, аудио или видеоснимки со помош на вештачка интелигенција. Ако публиката може да биде доведена во заблуда дека нешто навистина се случило, тогаш медиумот има обврска јасно да нагласи дека станува збор за генерирана или изменета содржина.
Професионалната новинарска етика не се менува со појавата на новата технологија. И понатаму важат истите принципи – точност, проверка на информациите, независност, транспарентност и одговорност пред јавноста.
СКУП: Колку може и треба да им се верува на информациите што ги добиваме преку интернет, а се генерирани од вештачката интелигенција?
Африм Таналари: Не би требало слепо да им веруваме. Тоа не значи дека информациите добиени преку алатките за вештачка интелигенција нужно се неточни. Напротив, тие често можат да бидат многу корисни. Но, секоја таква информација треба да се третира како почетна точка, а не како конечна потврда.
Во новинарството важи старото правило – информацијата мора да се провери. Ако станува збор за бројка, мора да го најдеме оригиналниот извор. Ако е цитат, треба да провериме кој и кога го кажал. Ако станува збор за закон, одлука или официјален документ, треба да го видиме документот.
Вештачката интелигенција понекогаш може да даде многу убедлив одговор кој е делумно или целосно неточен. Токму затоа професионалниот новинар мора да остане последниот филтер пред информацијата да стигне до јавноста.
СКУП: Дали брзината на информациите понекогаш треба да биде на штета на квалитетот?
Африм Таналари: Не. Брзината е важна, особено во денешниот медиумски простор, но точноста мора да биде поважна.
Денес постои огромен притисок медиумот да биде прв. Социјалните мрежи дополнително ја засилија таа трка. Но, ако објавите информација две минути порано, а таа е неточна, тогаш сте изгубиле нешто многу поважно од тие две минути – довербата на публиката.
Подобро е медиумот да каже дека информацијата сè уште се проверува, отколку да објави нешто само затоа што веќе кружи на интернет.
На долг рок, луѓето не се врзуваат за медиумот што секогаш е прв, туку за медиумот за кој знаат дека, кога нешто ќе објави, тоа е проверено и релевантно.
СКУП: Каде ја гледате иднината на македонското новинарство?
Африм Таналари: Иднината на македонското новинарство ја гледам во комбинацијата меѓу технологијата и доброто, професионално новинарство.
Нема дилема дека редакциите ќе мора сè повеќе да користат нови технологии и алатки за вештачка интелигенција. Тоа е процес што не може да се запре. Но, истовремено мислам дека токму поради огромното количество содржини што денес се произведуваат, професионалниот новинар ќе стане уште поважен.
Нашите медиуми ќе мора повеќе да инвестираат во истражувачко новинарство, проверка на факти, специјализирано новинарство и квалитетна сопствена продукција. Ако сите медиуми само ги пренесуваат истите информации од интернет и социјалните мрежи, тогаш публиката нема причина да избере еден медиум пред друг.
Мислам дека иднината ќе им припаѓа на медиумите кои ќе успеат да ја искористат технологијата за да работат побрзо и поефикасно, но истовремено ќе го зачуваат она што технологијата не може да го замени – кредибилитетот, човечкиот контакт, новинарското прашање, критичкото размислување и довербата на јавноста.
Овој текст е подготвен во рамките на проектот „Зајакнување на етичката употреба на генеративни алатки за вештачка интелигенција и медиумското покривање на вештачката интелигенција преку образованието по новинарство во Северна Македонија“, финансиран од Меѓународната програма за развој на комуникациите (IPDC) на УНЕСКО. Изразените ставови и мислења се исклучиво на авторот/авторите и не мора да ги одразуваат ставовите на УНЕСКО како донатор. При изработка на овој текст се користени помошни ВИ-системи.