Членови на протестантскиот Портокалов ред во неделата започнаа марш по Гарваги роуд во Северна Ирска првпат по речиси три децении, додека околу 2.000 демонстранти се собраа во претежно католичката населба што во 1990-тите беше едно од најопасните жаришта на секташкиот конфликт.
Маршот започна откако во драматична судска постапка што траеше до раните утрински часови беше отстранета последната правна пречка за негово одржување.
Спорот околу Гарваги роуд е еден од најчувствителните симболи на конфликтот меѓу протестантските унионисти, кои сакаат Северна Ирска да остане дел од Обединетото Кралство, и претежно католичките ирски националисти, кои се залагаат за обединета Ирска.
Само 35 учесници, без музика
Комисијата за паради воведе строги ограничувања.
Само 35 членови на Портокаловиот ред добија дозвола да поминат по спорната траса.
Не беа дозволени оркестри ниту дополнителни поддржувачи, а маршот требаше да се одржи во строго определен временски период.
Ограничувањата имаат цел да се намали ризикот од конфронтација во област каде ваквите маршеви историски предизвикувале сериозно насилство.
Стотици полицајци беа распоредени во областа, додека над Гарваги роуд кружеше полициски хеликоптер.
Околу 2.000 луѓе го блокираа патот
Од другата страна, околу 2.000 демонстранти се собраа на Гарваги роуд во обид да се спротивстават на враќањето на маршот.
Меѓу нив беа и првата министерка на Северна Ирска Мишел О’Нил и лидерката на Шин Фејн, Мери Лу Мекдоналд.
О’Нил побара интервенција од британските власти и остро ја критикуваше одлуката маршот повторно да биде дозволен.
Мекдоналд, пак, судската одлука ја нарече „срамна“ и рече дека локалната заедница не треба да биде вратена во конфликтите од минатото.
Унионистите имаат спротивен став.
Пратеничката на Демократската унионистичка партија Карла Локхарт рече дека станува збор за мала група мажи кои мирно и без музика минуваат по улицата и дека владеењето на правото мора да се почитува.
Зошто една улица е толку важна?
За да се разбере денешната тензија, треба да се вратиме речиси три децении наназад.
Портокаловиот ред е протестантска и унионистичка организација со долга традиција на паради во Северна Ирска.
Една од традиционалните траси од црквата Драмкри минува низ Гарваги роуд – претежно католичка и националистичка населба во Портадаун.
За Портокаловиот ред трасата е прашање на традиција и право на јавно собирање.
За многу жители на Гарваги роуд маршот низ нивната населба историски се доживува како провокација и демонстрација на унионистичка доминација.
Тој судир околу симболиката на една улица во 1990-тите прераснуваше во многу поголем безбедносен проблем.
Во 1998 година Северна Ирска гореше поради Драмкри
Споровите околу парадите во Драмкри предизвикуваа масовни протести, судири со полицијата, блокади и насилство низ Северна Ирска.
Во 1998 година маршот по Гарваги роуд беше дозволен за последен пат пред долготрајната забрана.
Тоа беше и годината кога беше потпишан Договорот од Велики петок, кој во голема мера стави крај на три децении насилство познато како „Неволјите“.
Во конфликтот меѓу претежно католичките ирски републиканци и претежно протестантските пробритански унионисти загинаа повеќе од 3.500 луѓе.
Токму затоа враќањето на маршот на Гарваги роуд има политичко значење многу поголемо од бројот на луѓето што учествуваат во него.
Судска драма до два часот по полноќ
Одлуката маршот да се одржи беше неизвесна речиси до последен момент.
Комисијата за паради првично дозволи ограничена поворка.
Жителите на Гарваги роуд ја оспорија одлуката пред суд.
Следуваше серија судски постапки во саботата, а Апелациониот суд доцна вечерта оцени дека судијата кој претходно издал привремена забрана погрешил во примената на правото.
Потоа Високиот суд во Белфаст во раните утрински часови отфрли ново барање за запирање на парадата.
Со тоа беше отстранета последната правна пречка.
Стравот е од враќање на старите поделби
Спорот доаѓа речиси три децении по мировниот договор што ја трансформираше Северна Ирска.
Но политичките и идентитетските поделби меѓу двете заедници не исчезнаа.
Британскиот премиер Енди Барнам повика на смиреност, предупредувајќи дека Северна Ирска постигнала голем напредок и дека не смее да се дозволи враќање назад.
Токму тоа е поширокото значење на денешната парада.
Само 35 луѓе маршираат.
Но зад нив стои спор стар со децении – за идентитетот, религијата, британското и ирското знаме и за прашањето кому му припаѓа Северна Ирска.