Претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен ќе ја посети Северна Македонија во рамки на новата балканска турнеја од 30 септември до 2 октомври, но на маршрутата овојпат нема да бидат Србија и Босна и Херцеговина.
Официјалното објаснување од Брисел е претстојниот изборен процес во двете земји.
Но одлуката доаѓа во момент на затегнати односи меѓу Европската Унија и Белград по официјалното присуство на српски функционери на погребот на осудениот воен злосторник Ратко Младиќ, што отвори политичка дебата дали изборите се единствената причина Србија да биде изоставена.
Фон дер Лајен ќе ги посети Тирана, Приштина, Подгорица и Скопје, каде што ќе се сретне со претседатели и премиери и ќе посети проекти финансирани од Европската Унија.
Во фокусот ќе бидат следните чекори кон членство во ЕУ и постепената интеграција преку Планот за раст за Западен Балкан.
Ова ќе биде шеста последователна година во која претседателката на Европската комисија патува во регионот.
Србија и БиХ остануваат надвор од маршрутата
За разлика од минатогодишната турнеја, која ги опфати сите шест партнери од Западен Балкан, овојпат посетата ќе биде ограничена на четири.
Портпаролката на Европската комисија Аријана Подеста изјави дека причината се претстојните избори во Србија и Босна и Херцеговина.
Комисијата нагласува дека тоа не значи откажување на посетите.
Фон дер Лајен има намера да ги посети двете земји подоцна.
Во Србија предвремените парламентарни избори се закажани за 25 октомври, додека Босна и Херцеговина оди на општи избори на 4 октомври.
Вучиќ не е убеден во објаснувањето
Српскиот претседател Александар Вучиќ реагираше на одлуката на Брисел со сугестија дека изборите можеби не се целата приказна.
Тој го опиша образложението како „елегантен“ начин посетата да не се одржи во овој момент.
Вучиќ не понуди доказ дека одлуката е поврзана со неодамнешните несогласувања со Брисел, а Европската комисија не наведе друга причина освен изборите.
Сепак, неговата реакција го стави прашањето во поширокиот контекст на влошената атмосфера во односите меѓу Србија и европските институции.
Младиќ ја влоши атмосферата
Непосредниот политички контекст е погребот на поранешниот командант на Војската на Република Српска, Ратко Младиќ.
Младиќ издржуваше доживотна затворска казна за геноцид, злосторства против човештвото и воени злосторства.
Неговиот погреб во Белград на 7 септември предизвика реакции во Европската Унија поради присуството на високи функционери и елементи на официјална почест.
Фон дер Лајен јавно реагираше дека величањето на осудени воени злосторници е спротивно на основните европски вредности.
Европската комисија уште на 8 септември, кога беше прашана дали Србија ќе биде дел од претстојната турнеја, одби да потврди кои земји ќе бидат на маршрутата и рече дека програмата сè уште се подготвува.
Тоа не докажува дека Белград подоцна бил отстранет од програмата поради случајот Младиќ, но покажува дека конечната маршрута тогаш сè уште не била јавно утврдена.
Скопје е на маршрутата
За Северна Македонија, посетата доаѓа во чувствителен момент во пристапниот процес.
Официјално, главните теми на разговорите во четирите земји ќе бидат европската перспектива, следните чекори кон членството и постепеното интегрирање во ЕУ преку Планот за раст.
Тоа ја става Северна Македонија во групата со Албанија, Косово и Црна Гора што фон дер Лајен лично ќе ја посети оваа есен.
Европската комисија засега не ја објави деталната агенда за Скопје, ниту конкретните проекти што претседателката ќе ги посети.
Четири земји, различни позиции кон ЕУ
Самата маршрута не значи дека четирите посетени земји се на исто ниво во процесот на интеграција.
Црна Гора е најнапредната меѓу нив во пристапните преговори, Албанија ги продолжува преговорите, Северна Македонија сè уште се соочува со условот поврзан со уставните измени за следната фаза од процесот, додека Косово има различен формален статус во односите со ЕУ.
Заедничка точка е Планот за раст, преку кој Брисел се обидува делови од придобивките од единствениот европски пазар постепено да ги направи достапни пред полноправното членство.
Затоа турнејата ќе биде и можност Брисел да покаже дека проширувањето останува политички приоритет.
Србија станува посебен случај
Изостанувањето на Белград, сепак, неизбежно ќе привлече најголемо регионално внимание.
Само минатата година фон дер Лајен ја посети Србија како дел од турнејата низ сите шест земји од Западен Балкан.
Овојпат Белград ќе чека посебна посета.
Официјално – поради изборите.
Политичкиот контекст е покомплициран: спорот околу Младиќ, критиките од Брисел и сè почувствителната дебата за европскиот курс на Србија создаваат простор секоја дипломатска одлука да биде толкувана како политички сигнал.
Вучиќ веќе го направи токму тоа.
Што треба да се следи во Скопје
За Северна Македонија поважно од тоа кого фон дер Лајен нема да посети ќе биде што ќе каже кога ќе пристигне во Скопје.
Клучно ќе биде дали претседателката на Комисијата ќе донесе нова политичка порака за деблокирањето на пристапниот процес, каква порака ќе испрати за уставните измени и дали ќе има конкретни најави поврзани со Планот за раст и европските инвестиции.
Токму тие пораки ќе покажат дали посетата е само уште една станица во традиционалната годишна турнеја или Брисел ќе се обиде да внесе нов импулс во македонскиот европски процес.
Засега е сигурно едно: од шесте партнери на Западен Балкан, фон дер Лајен на крајот од септември ќе оди во четири.
Скопје е меѓу нив. Белград овојпат не е.