Украинскиот претседател Володимир Зеленски изјави дека неговата земја располага со технички докази за намерно ограничување на сателитските комуникации што украинската армија ги користи за управување со дронови и пресретнување руски воздушни напади.
Неговото тврдење доаѓа во време на влошени односи меѓу Киев и Вашингтон, по американските одлуки за привремено олеснување на санкциите против Русија и несогласувањата околу нападите врз руската енергетска инфраструктура.
Зеленски во саботата изјави дека украинските воени експерти тестирале опрема поврзана со системите „Старлинк“ и „Старшилд“ на територијата на Европската Унија, каде што комуникацијата продолжила да функционира и при брзини повисоки од 180 километри на час.
Меѓутоа, при тестирања во Украина, системите ја губеле функционалноста кога брзината надминувала приближно 160 километри на час.
„Ги имаме соодветните записи и докази што го потврдуваат ова“, изјави Зеленски пред новинарите.
Според него, резултатите покажуваат дека ограничувањата се применуваат само на украинска територија.
„Заклучокот е јасен: ограничувањата важат во Украина, но не и во Европската Унија. Со други зборови, ова е планирана операција“, рече украинскиот претседател.
Зошто ограничувањето од 160 километри на час е проблем за Украина?
Системите „Старлинк“ и „Старшилд“, развиени од компанијата „Спејс икс“, имаат значајна улога во украинските воени комуникации.
Додека комерцијалниот „Старлинк“ се користи за комуникации, логистика и дел од одбранбените операции, „Старшилд“ е воена верзија на технологијата, наменета за потребите на американската влада и одбранбените институции.
Украинските вооружени сили користат сателитски терминали и за управување со беспилотни летала што пресретнуваат руски дронови, меѓу кои и брзите верзии на „Шахед“.
Кога брзината на украинските дронови ќе го надмине поставениот праг, комуникацискиот систем може да престане да функционира, што го ограничува нивното управување и можноста за пресретнување цели.
Украинските претставници предупредуваат дека таквото ограничување ја намалува ефикасноста на воздушната одбрана и може да ги направи цивилите и критичната инфраструктура поранливи на руски напади.
Според извештаите на американските медиуми, дел од претходните прекини на системот биле надминати, но ограничувањето на брзината останало во сила.
Трамп негира, Маск ја посочува американската влада
Американскиот претседател Доналд Трамп во петокот ги отфрли тврдењата дека лично наредил ограничување на сателитските услуги за Украина.
„Не бев јас и не мислам дека беше Илон“, изјави Трамп пред новинарите.
Тој рече дека, според информациите со кои располага, системот функционира како и претходно.
Илон Маск, основачот на „Спејс икс“, пак, претходно изјави дека „Старшилд“ е систем под контрола на американската влада.
Според Маск, одлуките за ограничување на брзината или начинот на користење на воената технологија ги носи американската војска, а конечната политичка одговорност е кај претседателот на САД.
Овие изјави дополнително го отворија прашањето за тоа кој ја донел одлуката за ограничување на услугата.
Новинската агенција „Ројтерс“, повикувајќи се на двајца американски претставници и еден западен функционер запознаен со случајот, објави дека наредбата за ограничување на „Старшилд“ дошла од Белата куќа.
Изворите не прецизирале кој ја донел одлуката и кој бил задолжен за нејзиното спроведување.
Белата куќа негира дека наредбата дошла од Трамп.
Киев бара објаснување од Вашингтон
Зеленски изјави дека украинските воени и дипломатски претставници се во контакт со американската администрација и компанијата „Спејс икс“, но дека досега не добиле задоволително објаснување за ограничувањата.
Според него, американските соговорници проблемите ги припишуваат на технички причини.
Украинскиот претседател, меѓутоа, смета дека резултатите од тестирањето во Европската Унија го доведуваат во прашање таквото објаснување.
Киев бара ограничувањата да бидат отстранети за да се овозможи непречено функционирање на украинските одбранбени системи.
Украинските власти разгледуваат и други технолошки решенија, но алтернативните сателитски системи би можеле да бидат поскапи и потешки за брзо воведување во постојните воени операции.
Сателитскиот спор во сенка на американското приближување кон Русија
Проблемите со „Старлинк“ се појавија паралелно со новите несогласувања меѓу Трамп и Зеленски околу американските санкции против Русија.
Вашингтон презеде чекори за олеснување на ограничувањата за руските енергетски производи, со цел да влијае врз растечките цени на горивата на меѓународните пазари.
Во петокот Трамп потпиша и извршна наредба за привремено суспендирање на дел од санкциите против Русија.
Зеленски ги критикуваше овие мерки, оценувајќи дека го намалуваат притисокот врз Москва во момент кога руската армија продолжува со нападите врз украинските градови.
Вашингтон, пак, настојува да постигне договор за намалување на нападите врз енергетската инфраструктура и за стабилизирање на светскиот енергетски пазар.
Според Зеленски, Русија продолжила да напаѓа украински енергетски објекти и покрај американските најави за прекин на таквите операции.
Тој изјави дека во последните напади биле погодени повеќе од 15 објекти од критичната енергетска инфраструктура.
Украина претходно прифатила привремено да ги прекине нападите врз руските рафинерии, но Зеленски соопшти дека Киев нема да продолжи еднострано да се воздржува доколку Москва не ги запре нападите врз украинската енергетска мрежа.
### Сателитските комуникации како средство за политички притисок
Спорот околу „Старлинк“ ја покажува зависноста на Украина од американската технологија, не само во снабдувањето со оружје, туку и во комуникациите, разузнавањето и координацијата на воените операции.
Доколку ограничувањата се резултат на политичка одлука, тоа би значело дека пристапот до воените комуникации може да стане дополнителен инструмент во односите меѓу Вашингтон и Киев.
Американската администрација негира дека Трамп наредил ограничување, додека украинските власти инсистираат дека техничките податоци укажуваат на намерна интервенција.
Во меѓувреме, руските напади врз украинската енергетска инфраструктура продолжуваат, а украинските вооружени сили предупредуваат дека ограничениот пристап до сателитските системи ја отежнува одбраната од беспилотните летала.
Додека Киев бара целосно обновување на комуникациските услуги, останува неразјаснето кој ја донел одлуката за ограничувањата и дали тие ќе бидат укинати.