Албанскиот премиер Еди Рама предложи нов пакет законски мерки за ограничување на насилството за време на јавните собири, вклучувајќи високи парични казни, привремени ограничувања на демонстрациите и построги правила за повиците на насилство на социјалните мрежи.
Предлогот доаѓа во време на засилени антивладини протести во Албанија, на кои демонстрантите бараат оставка од Рама, обвинувајќи ја неговата влада за корупција, лошо управување и занемарување на проблемите во образованието.
Според мерките претставени од премиерот на 25 октомври, полицијата би можела да го ограничи одржувањето јавни собири до 72 часа во определени зони околу државни, образовни и здравствени институции, верски објекти и културно наследство, доколку постои непосреден ризик од насилство.
Предвидени се и казни до 500.000 албански леки, односно приближно 5.000 евра, за одредени прекршувања поврзани со насилни собири и непочитување на полициски наредби.
Владата: Мирниот протест е заштитен, насилството ќе се казнува
Рама изјави дека целта на предложените мерки не е ограничување на правото на мирен протест, туку спречување на насилство и заштита на јавниот и приватниот имот.
Според предложените измени, учесниците што нема да ги почитуваат полициските наредби за напуштање незаконски собир би можеле да бидат казнети со суми од 10.000 до 100.000 леки.
Построги казни, до 500.000 леки, се предвидени за непочитување наредба за растурање собир и за прикривање на идентитетот во околности опфатени со предложените правила.
За попречување на сообраќајот е предвидена казна од 5.000 леки.
Владата предлага и механизам со кој лицата одговорни за оштетување имот при собири би ги надоместувале предизвиканите штети.
Мерките опфаќаат и финансиска заштита за малите бизниси што претрпеле штета за време на протестите.
Социјалните мрежи под засилен полициски надзор
Еден од најоспоруваните делови од пакетот се однесува на објавите на социјалните мрежи.
Според владиниот предлог, кога полицијата ќе идентификува повик на насилство поврзан со јавен собир, ќе може да побара од сопственикот на профилот веднаш да ја отстрани содржината.
Доколку барањето не биде исполнето или дејството се повтори, би можела да следува постапка согласно кривичното законодавство.
Премиерот најави и мерки против лица што поттикнуваат или организираат учество на малолетни ученици во насилни собири.
Владата смета дека постојните правила не се приспособени на употребата на дигиталните платформи во организирањето протести.
Критичарите, меѓутоа, предупредуваат дека ваквите овластувања мора да бидат прецизно дефинирани за да не се користат против легитимни политички повици и критики.
Демонстрантите предупредуваат на ограничување на слободите
На протестите во Тирана дел од граѓаните остро реагираа на предложените измени.
Според извештајот на француските медиуми, пренесен од „Газета Шќип“, една 29-годишна демонстрантка по име Фрида ги споредила најавените мерки со ограничувањата на политичките слободи во комунистичкиот период во Албанија.
Други учесници во протестите изразиле загриженост поради можноста родителите да бидат финансиски одговорни за дејствијата на своите малолетни деца.
Една пензионерка изјавила дека живее со пензија од само 180 евра месечно и предупредила дека високите казни би можеле особено тешко да ги погодат граѓаните со ниски приходи.
Потпретседателот на опозициската Демократска партија, Белинд Келичи, за агенцијата Франс прес оцени дека новите правила имаат цел да ги обесхрабрат протестите и да ја зголемат државната контрола врз социјалните мрежи.
Според него, дел од мерките се спротивни на демократските стандарди и вредностите на Европската Унија.
Повеќе од 300 повредени во судирите
Антивладините демонстрации во Албанија започнаа во мај, најпрвин како протести против туристички проект на заштитено крајбрежно подрачје, поврзан со Џаред Кушнер, зет на американскиот претседател Доналд Трамп.
Од средината на октомври протестите се проширија, со поголемо учество на студенти и средношколци кои бараат подобри услови за образование, економски перспективи и политичка одговорност.
Дел од демонстрациите прераснаа во судири со полицијата, при што беа оштетени државни згради, банки и приватни објекти.
Полициските сили употребија солзавец, водени топови и гумени куршуми за растурање на дел од собирите.
Според податоците што властите ги соопштиле за меѓународните медиуми, од средината на октомври биле повредени повеќе од 300 лица, вклучувајќи демонстранти и полициски службеници.
Полицијата пријави и бројни приведувања и истраги против лица осомничени за насилство и уништување имот.
Организаторите на протестите и претставниците на опозицијата, од друга страна, ја обвинуваат полицијата за прекумерна употреба на сила.
Рама ја отфрла можноста за оставка под притисок
Рама, кој е на власт од 2013 година, изјави дека нема да дозволи неговата оставка да биде изнудена преку насилство.
Тој, сепак, призна дека не сите барања на демонстрантите се неосновани и ја повтори подготвеноста за дијалог.
Владата тврди дека измените се неопходни за зачувување на јавниот ред и заштита на граѓаните и бизнисите.
Противниците на предложените мерки предупредуваат дека високите казни и пошироките полициски овластувања би можеле да ги обесхрабрат и граѓаните што сакаат мирно да протестираат.
Правото на протест пред нов правен тест
Правото на мирно собирање е заштитено со албанскиот Устав и со Европската конвенција за човекови права.
Ограничувањата можат да бидат дозволени заради јавната безбедност и спречувањето насилство, но мора да имаат законска основа, легитимна цел и да бидат неопходни и пропорционални.
Клучно прашање е дали предложените правила ќе овозможат санкционирање на конкретните сторители на насилство, без неоправдано ограничување на останатите демонстранти.
Пакетот што го претстави Рама вклучува законски измени и други правни инструменти. Неговото целосно спроведување ќе зависи од формалното усвојување на одделните мерки.
Во меѓувреме, демонстрантите продолжуваат да бараат оставка од премиерот, додека опозицијата најавува нови собири.