Помалку деца во училиштата, потешка потрага по работници и сè поголем товар врз здравството и пензиските фондови. Демографските проекции за Западен Балкан опишуваат иднина во која државите ќе треба да ги одржуваат економиите и јавните услуги со значително помалку жители.
Шесте економии од регионот, со вкупно население проценето на околу 16,7 милиони во 2025 година, би можеле да имаат приближно 8,5 милиони жители во 2100 година, според средното сценарио на демографските проекции на Обединетите нации, објави „БалканВју“.
Загубата од околу 8,2 милиони жители би произлегла од ниската стапка на раѓања, стареењето и миграцијата. Албанија, Босна и Херцеговина и Северна Македонија се соочуваат со проектиран пад поголем од половина од населението.
Северна Македонија под еден милион жители
Според средното сценарио во „Светските популациски перспективи 2024“ на ОН, населението на Северна Македонија би се намалило од приближно 1,81 милион во 2025 година на околу 860.000 до крајот на векот. Тоа е пад од приближно 52 проценти.
Албанија би се намалила од 2,77 милиони на околу 1,18 милион жители, односно за околу 57 проценти. Босна и Херцеговина би изгубила приближно 56 проценти од населението, од 3,14 милиони на 1,37 милион.
За Црна Гора се проектира намалување од околу 633.000 на 326.000 жители, речиси половина од населението.
Србија би имала најголема загуба во апсолутни бројки: од околу 6,71 милион на 3,70 милиони жители, пад од приближно 45 проценти. Косово, историски препознатливо по младото население, би се намалило од околу 1,67 милион на 1,10 милион, или за околу 34 проценти.
Проекциите се можни развојни патеки засновани врз претпоставки за раѓањата, смртноста и миграцијата. Промените во тие движења можат значително да го изменат исходот.
Невработени млади, а фирмите бараат кадар
Регионот веќе живее со привиден парадокс: работодавачите тешко наоѓаат кадар, додека значителен дел од населението останува невработен.
Според националните анкети за работната сила што ги пренесува „БалканВју“, во второто тримесечје од 2026 година невработеноста изнесувала 12,2 проценти во Босна и Херцеговина и 11,3 проценти во Северна Македонија.
Црна Гора бележела 9,1 процент, Албанија 8,3 проценти, а Србија 7,2 проценти.
Уште потешка е положбата на младите. Младинската невработеност достигнала 32,9 проценти во Босна и Херцеговина, 28,8 проценти во Северна Македонија и 22 проценти во Србија.
Паралелното постоење невработеност и недостиг од работници упатува на неусогласеност меѓу образованието и потребите на компаниите, регионални разлики и работни места што не ги исполнуваат очекувањата за плата и услови.
За младите, заминувањето може да биде избор и кога имаат работа: подобра кариера, посигурни институции и попредвидлива иднина се дел од причините за преселување.
Помалку уплати, поголеми потреби
Намалувањето на работоспособното население би ја стеснило основата од која се финансираат пензиите, здравството и другите јавни услуги.
Истовремено, растечкиот удел на постари жители би ја зголемил потребата од здравствена и долгорочна нега. Здравствените системи би требало да одговорат на поголема побарувачка додека се соочуваат со иселување лекари и медицински сестри.
Помалото население не значи автоматски и помали јавни трошоци. Одржувањето патишта, училишта и здравствени установи во поретко населени места може да стане поскапо по жител.
Владите би биле изложени на притисок да ја зголемат продуктивноста, да вложуваат во обуки и автоматизација и да го прошират учеството на населението на пазарот на трудот.
Главните градови растат, помалите места губат
Демографското намалување нема рамномерно да ги погоди сите средини.
Главните градови и поголемите економски центри можат да продолжат да привлекуваат жители од внатрешноста, дури и кога вкупното население на државата се намалува.
За селата и помалите општини, тоа може да значи помалку ученици, потешко достапни здравствени услуги и затворање локални бизниси. Грижата за постарите би паднала врз сè помал број членови на семејствата.
Националните проекции, сепак, не покажуваат како ќе се менува населението во поединечни општини или етнички заедници. За тоа се потребни подетални податоци.
Членството во ЕУ не го запира автоматски иселувањето
Искуството на земјите што веќе се во Европската Унија покажува дека пристапувањето само по себе не обезбедува демографско закрепнување.
Според проекциите на Евростат наведени во анализата, до 2100 година населението на Грција би се намалило за 30,1 процент, на Бугарија за 28 проценти, на Хрватска за 27 проценти, а на Романија за 24,3 проценти.
Слободното движење отвора можности за работа и образование, но истовремено го олеснува заминувањето кон побогатите економии.
За Западен Балкан, европската интеграција може да помогне преку инвестиции, подобри институции и повисок животен стандард. Задржувањето на населението ќе зависи и од достапноста на станови, градинки, квалитетно образование и работни места со перспектива.
Бројките зависат од претпоставките
Долгорочните проекции бараат внимателно споредување. Процените на ОН и националните пописи можат да користат различни почетни податоци и методологии, што е особено видливо кај Албанија.
И моделите на ОН и Евростат се разликуваат. Затоа нивните резултати служат за согледување на пошироките движења, додека директните рангирања бараат претпазливост.
За владите во регионот, практичното прашање веќе е присутно: како да обезбедат работници, да ги одржат услугите и да создадат услови во кои младите ќе сакаат да останат или да се вратат. Одговорите ќе влијаат врз секојдневниот живот многу порано од крајот на векот.