Пред неколку недели, заминувањето на Ива Михајлова од Северна Македонија во Бугарија предизвика дипломатски скандал меѓу двете земји. Владата во Скопје тврдеше дека нејзиното извлекување било операција на бугарските тајни служби, побара екстрадиција, а Софија порача дека нема да ја предаде.
Денес, случајот добива нова, неочекувана димензија, овојпат во самата Бугарија.
Аудиоснимка објавена на каналот на бугарскиот новинар Станислав Цанов на Јутјуб, во која Михајлова зборува за наводни закани од бугарската Државна агенција за национална безбедност (ДАНС), предизвика политички реакции и барање за оставка на директорот на контраразузнавањето.
Според снимката, од Михајлова било барано да дава интервјуа исклучиво за новинарот Мартин Карбовски, под закана дека во спротивно ќе остане без лекување и рехабилитација.
Само неколку часа по објавувањето на разговорот, Михајлова јавно негираше дека некој во Бугарија ја принудувал да прави нешто против својата волја.
Таа, сепак, не се изјасни за автентичноста на снимката.
Од сообраќајна несреќа до дипломатски конфликт
Ива Михајлова е обвинета во судска постапка во Северна Македонија за сообраќајна несреќа во која и самата била повредена.
Според бугарскиот портал „Медиапул“, македонските власти со месеци не ѝ дозволувале да замине на лекување во Бугарија. Таа на крајот пристигнала во земјата заедно со својот адвокат.
Нејзиното заминување предизвика остри реакции во Скопје.
Владата на премиерот Христијан Мицкоски тврдеше дека извлекувањето на Михајлова од Северна Македонија било операција на бугарските безбедносни служби.
Македонските власти официјално побараа нејзина екстрадиција, додека бугарската страна соопшти дека нема да ја предаде.
Дополнителни прашања за околностите под кои Михајлова ја напуштила Северна Македонија се појавија откако бугарската гранична полиција, според претходното известување на „Медиапул“, соопштила дека нема евиденција оти таа влегла во Бугарија преку граничен премин со Северна Македонија.
Мицкоски во октомври изјави дека Михајлова и нејзиниот татко, порано или подоцна, ќе се соочат со правдата.
Сега, само неколку недели подоцна, вниманието се префрла од околностите на нејзиното заминување кон наводното однесување на бугарските безбедносни служби по нејзиното пристигнување.
Снимката што предизвика политичка бура
Во саботата, на каналот на Станислав Цанов на Јутјуб беше објавено видео со снимка од разговор со Михајлова.
Во него таа тврди дека претставници на ДАНС ѝ се заканувале дека ќе остане без лекување и рехабилитација доколку не гостува во емисијата на Мартин Карбовски.
Неколку дена претходно, Михајлова навистина дала интервју за каналот на Карбовски.
Но, во разговорот со Цанов, таа тврди дека интервјуто било резултат на притисок.
Објавувањето на снимката отвори прашања за евентуалната вмешаност на бугарските безбедносни служби во медиумското претставување на случајот, како и за можноста здравствената состојба на Михајлова да била користена како средство за влијание врз нејзините јавни настапи.
Бугарските медиуми „Дневник“ и „Медиапул“ објавија дека снимката предизвикала остри реакции од пратеници на опозициската коалиција „Демократска Бугарија“.
Опозицијата бара истрага за дејствувањето на тајните служби
Пратеникот од „Демократска Бугарија“, Ивајло Мирчев, ги оцени објавените наводи како шокантни и најави дека неговата политичка формација ќе бара истрага за постапувањето на ДАНС и на други структури на бугарските специјални служби.
„Длабоката држава, влијанието на службите, прислушување, следење – цел арсенал на познати методи. Се зафативме да го провериме секој детаљ и да инсистираме да бидат истражени дејствата на ДАНС, како и на други структури на специјалните служби во Бугарија“, напиша Мирчев.
Тој најави и проверка на евентуалната вмешаност на политичари и претставници на владејачката партија, како и на врските меѓу контраразузнавањето и одредени медиумски личности.
Мирчев притоа изнесе обвинувања за поврзаност на службите со новинари кои, според него, се познати по ширење руска пропаганда.
Неговите изјави ја проширија политичката дебата надвор од конкретниот случај со Михајлова, отворајќи прашања за демократската контрола врз безбедносните служби и нивните евентуални врски со медиумите и политичките структури.
Побарана оставка на директорот на ДАНС
Друг пратеник од „Демократска Бугарија“, Божидар Божанов, отиде чекор понатаму, барајќи оставка од директорот на ДАНС, Пламен Тончев.
„Ива Михајлова е храбра Бугарка која ќе добие лекување и иднина во Бугарија. И никакви припадници на службите немаат право да ја прислушуваат, следат, заплашуваат и малтретираат“, изјави Божанов.
Барањето за оставка го стави случајот во центарот на пошироката политичка дебата за одговорноста на бугарското контраразузнавање.
Според „Медиапул“, ДАНС засега не го коментирала случајот.
Отсуството на официјална реакција од агенцијата остава отворени прашања за тоа дали нејзини претставници контактирале со Михајлова, каква била природата на тие контакти и дали постоело какво било влијание врз нејзините медиумски настапи.
Михајлова: Никој во Бугарија не ме принудувал
Неколку часа по објавувањето на снимката и политичките реакции, Михајлова се огласи на Фејсбук со порака што беше во спротивност со тврдењата содржани во објавениот разговор.
„Никој во Бугарија не ме принудувал да правам што било“, напиша таа.
Михајлова нагласи дека во Бугарија добила помош, грижа и поддршка.
„Ја чувствувам поддршката на целиот бугарски народ и таа ми дава сила секој ден. Не сакам да бидам дел од политички спорови и нема повеќе да коментирам на оваа тема“, порача таа.
Во своето обраќање, Михајлова го стави акцентот врз здравствената состојба и потребата од продолжување на лекувањето.
„За мене најважно во моментов е целосно да закрепнам. Се лекувам и правам сè што е можно за повторно да можам нормално да застанам на нозе.“
На крајот, таа упати краток апел:
„Ве молам, оставете ме мирно да се лекувам.“
Нејзината реакција, сепак, не содржеше објаснување за автентичноста на објавената аудиоснимка, ниту за разликата меѓу тврдењата во разговорот со Цанов и последователното јавно негирање.
Две спротивставени верзии и низа неодговорени прашања
Случајот со Михајлова сега се развива на две паралелни нивоа.
Во Северна Македонија остануваат отворени прашањата за судската постапка против неа, околностите под кои ја напуштила земјата и барањето за екстрадиција.
Во Бугарија, пак, во центарот на вниманието се наводите за дејствувањето на контраразузнавањето, можните притисоци врз Михајлова и евентуалните врски меѓу безбедносните служби и медиумите.
Објавената снимка и последователното негирање на Михајлова претставуваат две спротивставени верзии за тоа што се случувало по нејзиното пристигнување во Бугарија.
Засега не е разјаснето во какви околности бил воден разговорот со Цанов, дали навистина постоеле закани и што ја објаснува разликата меѓу двете нејзини изјави.
Исто така, останува неодговорено прашањето дали бугарските безбедносни служби имале каква било улога во организирањето на интервјуто со Карбовски.
Меѓудржавен спор и внатрешна политичка афера
Новите обвинувања се особено чувствителни поради претходните тврдења на македонската влада дека бугарските служби учествувале во извлекувањето на Михајлова од Северна Македонија.
Додека Скопје бара нејзино враќање за да продолжи судската постапка, дел од бугарската опозиција сега бара одговорност од сопствените безбедносни институции за нивното наводно постапување кон неа.
Тоа не значи дека новите обвинувања ги потврдуваат претходните тврдења на македонската влада за начинот на кој Михајлова ја напуштила земјата. Станува збор за различни прашања, кои бараат посебно институционално разјаснување.
Но, политичката тежина на случајот веќе ги надминува рамките на една судска постапка.
Од прашање за правото на лекување и обврската за соочување со правдата, случајот прерасна во спор за улогата на државните институции, безбедносните служби и медиумите.
За Михајлова, која вели дека нејзината единствена цел е повторно нормално да застане на нозе, политичката бура доаѓа во време кога сè уште се лекува.
За властите во Софија и Скопје, пак, останува обврската да дадат одговори за околностите што го претворија нејзиниот случај во дипломатски и политички скандал.

