5.8 C
Скопје
21 ноември, 2026
Inbox7.mk
ВЕСТИЕКОНОМИЈАНАСЛОВНА

Брисел го менува финансирањето на проширувањето: Што добива Западен Балкан?

Претседателот на Европскиот совет, Антонио Кошта, предложи седумгодишен буџет на Европската Унија од 1.582 милијарди евра за периодот 2028–2034 година, со 30,9 милијарди евра за проширувањето и европското соседство.

Предлогот, изготвен во соработка со претседателката на Европската комисија, ќе биде разгледан на специјалниот состанок на Европскиот совет на 26 и 27 ноември. Документот не предвидува посебна финансиска распределба за Северна Македонија или за другите земји од Западен Балкан.

Според документот 15692/26, издаден од Генералниот секретаријат на Советот на ЕУ на 21 ноември, новата повеќегодишна финансиска рамка треба да обезбеди средства за одбраната, економската конкурентност, земјоделството, миграцијата, зелената транзиција и надворешната политика.

Предлогот претставува намалување од околу 180,6 милијарди евра во однос на првичниот план на Европската комисија, објавен во јули 2025 година.

Намалувањето е дел од преговорите меѓу земјите членки за висината и приоритетите на идниот европски буџет.

30,9 милијарди евра за проширувањето и европското соседство

За земјите кандидати за членство во ЕУ, меѓу кои е и Северна Македонија, најважен дел од предложениот буџет е инструментот „Глобална Европа“ (Global Europe).

Овој инструмент треба да ги обедини различните форми на надворешна финансиска поддршка, вклучувајќи ја претпристапната помош, развојната соработка, хуманитарната помош и поддршката за земјите што се подготвуваат за членство во ЕУ.

За целиот инструмент се предвидени 142,18 милијарди евра, од кои 30,93 милијарди евра се наменети за програмскиот столб „Проширување и Европа“.

Сепак, оваа сума не е резервирана исклучиво за Западен Балкан. Таа опфаќа поширок круг земји и активности поврзани со проширувањето и европското соседство.

Документот не наведува колкав дел ќе добијат Северна Македонија, Албанија, Црна Гора, Србија, Босна и Херцеговина и Косово.

Од претпристапна помош кон финансирање поврзано со реформи

Предложената финансиска рамка предвидува поддршката за земјите партнери да се обезбедува преку грантови, заеми, буџетски гаранции и други финансиски инструменти.

За „Глобална Европа“ се предвидува можност за финансиска поддршка до 80 милијарди евра преку гаранции и различни видови заеми.

Оваа сума претставува максимален капацитет на финансиските инструменти, а не дополнителен фонд од кој средствата автоматски ќе им бидат исплатени на земјите кандидати.

Во документот се предвидуваат и заеми поврзани со спроведување планови и политички обврски, што овозможува финансирањето да биде поврзано со конкретни реформи.

За Северна Македонија, ова го отвора прашањето како идната претпристапна поддршка ќе се поврзе со спроведувањето на реформските обврски и со напредокот во процесот на пристапување.

Европската комисија веќе користи сличен пристап преку Планот за раст на Западен Балкан, во кој исплатите се поврзани со исполнување конкретни реформски услови.

Новиот буџетски предлог, меѓутоа, не ја утврдува конечната распределба на средствата, ниту деталните услови што би важеле за секоја земја кандидат.

Дали европските пари ќе зависат од уставните измени?

Во нацртот на заклучоците не се споменуваат Северна Македонија, уставните измени или спорот со Бугарија.

Не е предвидена посебна одредба со која исплатата на средствата директно би се условила со внесувањето на Бугарите во македонскиот Устав.

Сепак, политичкиот контекст останува важен. Уставните измени се дел од обврските предвидени со преговарачката рамка на Северна Македонија со ЕУ од 2022 година.

Европската комисија, во своите прегледи на политиките за идното проширување, посочува дека претпристапната поддршка треба да помогне во спроведувањето на реформите и подготовката на земјите кандидати за користење на европските фондови по членството.

Оттука, за Северна Македонија останува отворено прашањето во која мера идното финансирање ќе биде поврзано со техничкото исполнување на реформите, а во која мера со вкупниот напредок во пристапните преговори.

Од самиот буџетски документ не може да се изведе заклучок дека евентуалното одложување на уставните измени автоматски би довело до запирање на целата европска финансиска помош.

Промени и во финансирањето на граѓанскиот сектор и медиумите

Предлогот содржи и одредби за финансирање на демократијата, медиумите, културата и граѓанското општество.

За програмата „АгораЕУ“ се предвидени 5,32 милијарди евра за периодот 2028–2034 година.

Програмата треба да ја обедини поддршката за културата, медиумите, демократијата, граѓанското учество, еднаквоста, правата и европските вредности.

Ова е значајно за медиумските организации и граѓанските здруженија во Западен Балкан, кои дел од своите активности ги финансираат преку европски програми.

Сепак, документот не утврдува дали организациите од сите земји кандидати ќе имаат директен пристап до „АгораЕУ“, ниту под кои финансиски услови би можеле да аплицираат.

Тие прашања треба да бидат уредени со посебните правила за програмата.

За организациите во Северна Македонија, пристапот до финансирање ќе зависи од конечните програмски одредби, условите за учество на земјите што не се членки на ЕУ и конкретните повици.

Повеќе средства за одбрана, технологија и економска конкурентност

Новата буџетска рамка покажува и промена на приоритетите на Европската Унија.

За Европскиот фонд за конкурентност се предвидени околу 160,96 милијарди евра, вклучувајќи средства за дигитални технологии, вештачка интелигенција, индустриски развој, безбедност и одбранбени капацитети.

Од нив, околу 77,86 милијарди евра се предвидени за отпорност, безбедност, одбранбена индустрија и вселенски технологии.

Дополнително, за истражувачката програма „Хоризонт Европа“ се предвидени 140 милијарди евра, а за „Еразмус+“ 34,71 милијарди евра.

Овие програми можат да бидат важни за универзитетите, истражувачките организации и компаниите од Северна Македонија, зависно од правилата за учество и соодветните договори со ЕУ.

Предлогот предвидува и 61,86 милијарди евра за европските транспортни и енергетски мрежи, вклучувајќи ја и воената мобилност.

Со тоа, во идниот буџет поголемо внимание добиваат областите поврзани со безбедноста, индустрискиот развој и технолошката независност на Унијата.

ЕУ подготвува средства и за идно проширување

Документот содржи одредба според која повеќегодишната финансиска рамка треба да се ревидира доколку нови земји станат членки на Европската Унија во периодот 2028–2034 година.

Оваа одредба е важна за земјите кандидати бидејќи покажува дека буџетската рамка предвидува можност за приспособување во случај на ново проширување.

Сепак, таа не претставува најава за конкретен датум на прием на која било земја.

За Украина е предложен посебен резервен инструмент со можност за поддршка до 88,87 милијарди евра, наменет за пристапниот процес и долгорочната обнова на земјата.

Поддршката за Украина е издвоена од редовните средства за другите партнери, иако документот предвидува можност за дополнително финансирање преку инструментите за надворешна политика.

Буџетските преговори сè уште не се завршени

Предлогот на Кошта не претставува конечна одлука за буџетот на Европската Унија.

На специјалниот состанок на 26 и 27 ноември лидерите на земјите членки треба да се обидат да ги усогласат позициите за вкупната висина на буџетот и распределбата на средствата.

Договор за повеќегодишната финансиска рамка до крајот на 2026 година би овозможил усвојување на потребните законски акти во 2027 година, пред почетокот на новиот буџетски период на 1 јануари 2028 година.

За Северна Македонија, непосредното прашање е колкав дел од средствата за проширување ќе биде достапен за земјата и според кои критериуми ќе се распределува.

Одговорот нема да зависи само од вкупниот европски буџет, туку и од конечниот дизајн на инструментот „Глобална Европа“, националните програми и реформските обврски.

Нацртот потврдува дека Европската Унија планира финансиска поддршка за идното проширување, но не дава гаранции за конкретниот износ што ќе ѝ припадне на Северна Македонија.

 

Related posts

Илинденски пораки: Наместо поделби, обединување за општо добро

admin

Иран запали танкер кај Дубаи, Трамп се закани со удар врз енергетската мрежа на Техеран

admin

Жените во Северна Македонија сѐ уште заработуваат значително помалку од мажите

admin

Девојчето Вања жртва на „алчност за пари“, јавноста во шок

admin

Димитриевски му испрати порака на Мицкоски: „Додека сме во Владата, правосудниот испит ќе биде на македонски“

admin

Петровска со сомнежи, Тошковски со демант

admin