Израелскиот претседател Исак Херцог најави дека ќе му го довери мандатот за формирање нова влада на лидерот на партијата Јашар, Гади Ајзенкот, по парламентарните избори на 27 октомври, на кои досегашниот премиер Бенјамин Нетанјаху не успеа да обезбеди мнозинство за продолжување на владеењето.
Според официјалното соопштение на претседателскиот кабинет, Херцог го поканил Ајзенкот во недела, 8 ноември, во 17 часот да го прими мандатот.
Во консултациите со политичките партии, 67 пратеници го поддржале Ајзенкот, 46 се изјасниле за Нетанјаху, а седум не поддржале ниту еден кандидат.
Но, како што анализира „Џерусалем пост“, мнозинството што го поддржало назначувањето на Ајзенкот не претставува автоматски и парламентарно мнозинство подготвено да гласа за неговата влада.
Математиката покажува колку е сложено формирањето влада
За избор на нова израелска влада потребна е поддршка од најмалку 61 пратеник во 120-члениот Кнесет.
Политичкиот блок што се залага за промена на власта располага со 48 мандати, додека дополнителните 19 пратеници што го препорачале Ајзенкот доаѓаат од арапските партии.
Токму тука започнува главниот проблем.
Авигдор Либерман, лидер на партијата Израел Бејтену, категорично одбива формирање влада што би зависела од поддршката на арапските партии, вклучително и преку нивно воздржување при гласањето.
Според „Џерусалем пост“, ова ја ограничува можноста Ајзенкот да формира малцинска влада со надворешна поддршка од арапските претставници.
Алтернативата е договор со ултраортодоксните еврејски партии, но и таму постојат сериозни политички разлики.
Ултраортодоксните партии може да одлучат кој ќе владее
За да обезбеди парламентарно мнозинство преку верските партии, Ајзенкот би требало да ја добие поддршката и на Обединетиот јудаизам на Тората, кој има седум пратеници, и на Шас, која располага со шест мандати.
Со нивната поддршка, блокот од 48 пратеници би достигнал 61 место.
Меѓутоа, лидерот на Шас, Арје Дери, за време на консултациите со Херцог го поддржа Нетанјаху.
Извори од ултраортодоксните кругови за „Џерусалем пост“ изјавиле дека вклучувањето на Шас во влада предводена од Ајзенкот засега изгледа тешко остварливо.
Дури и ако Обединетиот јудаизам на Тората се согласи на коалициски разговори, без Шас потенцијалното мнозинство би достигнало само 55 пратеници.
Воениот рок е главната пречка за договор
Централното прашање што ги разделува потенцијалните коалициски партнери е регрутацијата на ултраортодоксните Евреи.
Верските партии бараат законско регулирање на статусот на студентите во верските училишта, познати како јешиви, и се противат на задолжителни квоти за воена служба и санкции за оние што нема да се пријават.
Од друга страна, дел од партиите што се залагаат за промена на власта инсистираат на поголема еднаквост во воените обврски.
Партијата Бејахад на Нафтали Бенет го нагласува принципот на задолжителна служба и рамномерна распределба на обврските меѓу граѓаните.
Либерман, кој долго време беше против соработка со ултраортодоксните партии, сега покажува подготвеност да разговара за компромис врз основа на предлог-законот за воена служба што го претставил во 2018 година.
Според извори цитирани од израелскиот весник, веќе се воспоставени неформални контакти меѓу претставници на верските партии и соработници на Либерман.
Сепак, евентуалното надминување на меѓусебните забрани за соработка не значи и договор за конкретен закон.
Ајзенкот постави четири принципи за идната влада
Во обид да создаде основа за политички договор, Ајзенкот во петокот објави четири принципи за учество во неговата влада.
Тие вклучуваат признавање на Израел како еврејска и демократска држава, прифаќање на вредностите од Декларацијата за независност, задолжителна воена, национална или цивилна служба, како и признавање на Хамас како терористичка организација и заложба за отстранување на неговите воени и управувачки капацитети.
Со ова Ајзенкот се обидува да постави заеднички политички основи за партиите што би можеле да ја сочинуваат неговата влада.
Но предложените принципи не го решаваат прашањето за воената служба на ултраортодоксните Евреи, кое останува главен извор на несогласувања.
Борба и за контрола врз парламентот
Додека траат коалициските разговори, партиите што се залагаат за промена на власта планираат да започнат со преземање на парламентарните позиции.
Новото свикување на Кнесетот е предвидено за вторник, 10 ноември.
Една од првите иницијативи би можела да биде смената на претседателот на парламентот, Амир Охана, кој е член на Ликуд, партијата на Нетанјаху.
Либерман го поддржува поранешниот премиер Јаир Лапид за оваа функција, но политичките партнери сè уште не постигнале договор за заеднички кандидат.
Блокот разгледува и формирање посебни парламентарни комисии, покренување државна истрага за настаните од 7 октомври 2023 година и укинување дел од законите усвоени за време на владата на Нетанјаху.
Преземањето на раководството на Кнесетот би му овозможило на блокот да влијае врз парламентарната агенда, дури и пред формирањето нов кабинет.
Мандатот не гарантира смена на Нетанјаху
Според израелското законодавство, кандидатот што ќе го добие мандатот располага со 28 дена за формирање влада, а претседателот може да му одобри дополнителни 14 дена.
Доколку Ајзенкот не успее да состави парламентарно мнозинство, ќе следуваат нови политички консултации и постапки предвидени со закон.
Либерман, според „Џерусалем пост“, се смета себеси за можен кандидат за следен обид за формирање влада, но мандатот не би му припаднал автоматски.
Нетанјаху, во меѓувреме, останува премиер во преоден мандат сè додека не биде формирана нова влада.
Иако Ајзенкот има значителна поддршка за добивање на мандатот, формирањето кабинет ќе зависи од способноста на политичките партии да постигнат договор за воената служба, учеството на арапските партии и распределбата на власта.