Студентското движење во Србија, кое победи на предвремените парламентарни избори на 25 октомври, продолжува да ги носи клучните одлуки преку студентски пленуми, вклучително и за кандидатите што треба да ги преземат највисоките функции во парламентот и идната влада.
Додека Студентската листа се подготвува за конститутивната седница на Народното собрание, закажана за 17 ноември, јавноста сè уште не ги знае имињата на идниот претседател на парламентот, мандатарот за состав на владата и кандидатите за министерски функции.
Според изјавите на претставници на Студентската листа, кадровските решенија и понатаму се усогласуваат меѓу студентските тела од различни универзитетски центри.
Ваквиот начин на одлучување беше основа на студентските протести и блокади, но неговото продолжување по изборната победа отвора прашање како движењето ќе премине од протестно организирање кон управување со државните институции.
Од студентски протест до парламентарно мнозинство
Студентската листа освои 140 од вкупно 250 пратенички места, обезбедувајќи мнозинство во Народното собрание.
Нејзината победа стави крај на долгогодишната парламентарна доминација на Српската напредна партија и отвори процес на политичка транзиција.
Движењето се разви од студентските протести и блокади, во кои пленумите имаа централна улога во организирањето на активностите, изборот на претставници и усогласувањето на заедничките ставови.
Наместо класична партиска хиерархија, студентите воспоставија систем на непосредно одлучување во кој учесниците расправаат и гласаат за предлозите.
Истиот принцип беше применет и при составувањето на изборната листа, на која се најдоа универзитетски професори, лекари, правници, уметници, активисти и други јавни личности.
По освоеното парламентарно мнозинство, движењето се соочува со нов предизвик: како да го зачува својот начин на одлучување, а истовремено да обезбеди ефикасно функционирање на институциите.
Кој ќе биде претседател на Собранието?
Мирјана Николиќ, ректорка на Универзитетот за уметности во Белград и идна пратеничка на Студентската листа, изјави дека кандидатите за највисоките парламентарни функции се усогласуваат преку студентските тела.
Таа за агенцијата Фонет објасни дека одлуките се координираат на ниво на сите универзитетски центри и дека идните пратеници нема да ги оспоруваат предлозите на студентското движење.
Сепак, нагласи дека секој кандидат мора лично да ја прифати предложената функција.
Николиќ посочи дека студентите не функционираат како класична политичка партија во која раководството може да им наметнува одлуки на своите претставници.
Професорот Александар Бауцал, исто така кандидат на Студентската листа, претходно изјави дека разговорите за претседател на Собранието се во завршна фаза.
Поранешниот гувернер на Народната банка на Србија, Дејан Шошкиќ, во меѓувреме потврди дека студентите веќе постигнале договор за кандидатот, но дека неговото име ќе го објави самото движење.
Аналитичар: Управувањето со држава бара побрзо одлучување
Никола Буразер, уредник на порталот „Современа политика“, за белградска „Нова“ изјави дека сложениот систем на одлучување е разбирлив со оглед на начинот на кој настанало и се развивало студентското движење.
Според него, пленумскиот модел овозможил пошироко учество и придонел за демократскиот карактер на студентската организација.
Но, тој предупредува дека по преземањето на власта ќе биде потребно одлуките да се носат многу побрзо.
Буразер смета дека изборот на претседател на Собранието, министри и други функционери не може да трае толку долго колку што траело составувањето на изборната листа.
Особено важен предизвик, според него, ќе биде односот меѓу студентското движење и неговите претставници во институциите.
Тој оценува дека ќе мора да се воспостават нови механизми за комуникација и усогласување, бидејќи досегашниот начин на одлучување тешко може целосно да се примени при секојдневното управување со државата.
Пратениците имаат сопствена институционална одговорност
Шошкиќ посочи дека студентите се свесни за правната разлика меѓу движењето и избраните претставници.
Откако ќе влезат во парламентот, пратениците ќе ги вршат своите функции во согласност со Уставот и законите и ќе одговараат за одлуките што ги носат.
Тоа значи дека пленумските договори можат да имаат политичко влијание, но не можат да ги заменат формалните собраниски и владини процедури.
Шошкиќ изјави дека Студентската листа се подготвува за редовно функционирање во институциите и дека идните пратеници веќе се запознаваат со собранискиот деловник и надлежностите на парламентот.
Тој нагласи дека движењето ќе продолжи да комуницира со студентските тела и при изборот на мандатарот и министрите.
Според неговите зборови, за одделните министерски функции се разгледуваат повеќе кандидати.
Како функционира студентскиот пленум?
Пленумот е основната форма на непосредно одлучување што студентското движење ја применуваше за време на протестите.
Секој студент има право да учествува во расправата, да предлага решенија и да гласа за одлуките.
Предлозите се усвојуваат со мнозинство гласови, додека состаноците ги водат избрани модератори, чии задолженија се менуваат.
Меѓу пленумските состаноци, активностите ги организираат работни групи за комуникација со медиумите, јавни акции, безбедност и други задачи.
Овој систем му овозможи на движењето да функционира без единствен политички лидер.
Сепак, идната влада ќе мора да има јасно дефинирани надлежности, одговорни министри и процедури што овозможуваат навремено донесување одлуки.
Првиот тест е на 17 ноември
Конститутивната седница на новото Народно собрание е закажана за 17 ноември.
На неа ќе треба да бидат потврдени пратеничките мандати и да започне изборот на новото парламентарно раководство.
Седницата ќе претставува прв институционален тест за Студентската листа, која од опозициско движење преминува во парламентарно мнозинство.
Следниот предизвик ќе биде формирањето влада, распределбата на министерските функции и воспоставувањето односи меѓу избраните претставници и студентските тела.
За студентското движење, клучното прашање повеќе не е само како да ја зачува внатрешната демократија, туку и како таа да функционира заедно со правилата и одговорностите на државните институции.