Само неколку месеци откако Румен Радев ја презеде функцијата премиер на Бугарија, неговите потези во надворешната политика отворија прашање дали Софија добива лидер кој би можел да ја преземе улогата на Виктор Орбан како еден од најнепредвидливите партнери во Европската Унија.
Радев, поранешен претседател на Бугарија, стана премиер откако неговата десничарска популистичка партија Прогресивна Бугарија освои убедливо мнозинство на изборите во април. Неговите први месеци на власт покажуваат политика која аналитичарите ја опишуваат како трансакциска – оддалечување од дел од европската политика кон Украина, паралелно со задржување на силните безбедносни врски со САД и членството во ЕУ и НАТО.
Во мај Бугарија ја запре воената помош за Киев, а Радев оцени дека украинската кауза е „осудена на пропаст“. Софија, исто така, не им се приклучи на 36 земји кои поддржаа специјален трибунал за гонење на Русија поради инвазијата врз Украина.
За време на посетата на Париз на 14 јули, Радев ја повлече Бугарија од т.н. „коалиција на подготвените“, оценувајќи дека земјата нема капацитет дополнително да ѝ помага на Украина и дека продолжувањето на воената поддршка само ќе ја продолжи војната.
Само неколку дена подоцна, меѓутоа, Софија се согласи во воената база Безмер да бидат распоредени до осум американски авиони-танкери за дополнување гориво во воздух, како поддршка на американските операции на Блискиот Исток.
Токму ваквите навидум спротивставени потези го отвораат прашањето каква надворешна политика всушност сака да води новата бугарска влада.
Марија Симеонова, раководителка на канцеларијата на Европскиот совет за надворешни односи во Софија, за „Гардијан“ оцени дека Радев веќе станува незгоден партнер за Европа бидејќи неговите потези ги изненадуваат европските сојузници.
Според неа, Радев формално ја задржува посветеноста на Бугарија кон ЕУ и НАТО, но истовремено ја оддалечува земјата од новата европска безбедносна архитектура, додека продолжува да смета на американските безбедносни гаранции.
„Очигледно недостига идеолошка конзистентност во начинот на кој ја води надворешната политика во овие први месеци“, оцени Симеонова.
Поблиску до црквата, помеко кон Москва
Промени се забележуваат и во односот на Радев кон православната црква и кон Москва.
Неговата партија во јуни го поддржа „Маршот на семејството“, христијански и патриотски настан во поддршка на традиционалните семејни вредности, организиран истиот ден кога во Софија се одржуваше Парадата на гордоста.
Радев, исто така, се закани дека ќе стави вето на 21. пакет санкции на ЕУ против Русија, во кој беа вклучени мерки против поглаварот на Руската православна црква, патријархот Кирил.
„Не ме интересира рускиот патријарх како поединец. Ме интересира фактот дека тој е поглавар на Руската православна црква, која е источноправославна, исто како и нашата црква“, рече Радев.
Извор близок до Бугарската православна црква, цитиран од „Гардијан“, оценува дека приближувањето на премиерот кон црквата е пред сè политички потег и гест кон Москва.
„Седи на две столчиња“
Димитар Керанов од Германскиот Маршалов фонд оцени дека Радев се обидува да „седи на две столчиња“, комбинирајќи проевропски и проруски пораки за да ги задоволи различните делови од својот електорат.
„Во Бугарија имаме една изрека: тој што седи на две столчиња – паѓа“, рече Керанов.
Според него, Радев сè уште ја нема политичката инфраструктура што Орбан ја изгради во Унгарија, но доколку остане доволно долго на власт, би можел постепено да ја консолидира моќта, да блокира одредени реформи и проруската реторика да ја претвори во поконкретна политика.
„Во моментов тој само го испитува теренот“, оцени Керанов.
Според Симеонова, постои и суштинска разлика меѓу Радев и Орбан. Додека политиките на поранешниот унгарски премиер имаа последици и врз функционирањето на ЕУ, потезите на Радев засега можат повеќе да ја погодат самата Бугарија преку нејзино маргинализирање и намалување на економските можности.
Економијата може да стане поголем проблем од Русија
За Радев, сепак, најголемиот политички тест можеби нема да дојде од Брисел, туку од бугарските гласачи.
Новиот буџет предвидува замрзнување на минималната месечна плата на 620,20 евра, буџетски дефицит од 5,7% од БДП и можност за ново државно задолжување до 10,1 милијарди евра.
Тоа веќе предизвикува незадоволство, а во Бугарија сè уште е свежо сеќавањето на масовните протести поради предложениот буџет за 2026 година, кои во декември доведоа до оставка на тогашниот премиер Росен Жељазков и неговата влада.
Дел од граѓаните цитирани од „Гардијан“ најавуваат дека нови протести би можеле да почнат веќе во септември.
Тоа може да биде првиот сериозен тест за Радев: дали политичката формула со која убедливо победи на изборите ќе преживее кога надворешнополитичкото балансирање меѓу Брисел, Вашингтон и Москва ќе се соочи со домашните економски проблеми.