Група од 30 пратеници во Европскиот парламент побара од Европската комисија да ги замрзне исплатите за Србија од Планот за раст и претпристапната помош и да го услови напредокот на Белград кон ЕУ со одговорност за наводната употреба на шпионски софтвер против студенти, активисти и опозициски политичари.
Во писмо од 3 септември упатено до претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен и еврокомесарката за проширување Марта Кос, европратениците бараат „итна и конкретна акција“ од ЕУ.
Тие се повикуваат на форензички наоди објавени од фондацијата ШАРЕ и, како што наведуваат, независно потврдени од Амнести интернешенел и Ситизен лаб.
Според тврдењата во писмото, српските власти користеле комерцијален шпионски софтвер против студентски лидери, активисти, пратеник и локални опозициски политичари.
Станува збор за сериозни обвинувања изнесени од потписниците на писмото. Самото писмо не претставува одлука или официјален заклучок на Европската комисија дека српската држава ги извршила наведените дејства.
„Пегаз“ и „НовиСпај“
Европратениците тврдат дека шпионскиот софтвер „Пегаз“ бил употребуван од далечина, додека софтверот за уреди со Андроид, наречен „НовиСпај“, бил инсталиран на телефони одземени за време на полициски испрашувања.
„Ова не е технички пропуст, туку директен државен напад врз демократијата“, се наведува во писмото.
Потписниците одат и понатаму, обвинувајќи ја власта на претседателот Александар Вучиќ дека користи незаконски дигитален надзор за систематско слабеење на политичката опозиција пред претстојните избори.
Тоа е политичка оценка на европратениците и во доставениот документ нема одговор од српските власти на овие конкретни обвинувања.
Бараат замрзнување на парите од ЕУ
Првото барање е Европската комисија да ги запре исплатите за Србија од Планот за раст.
Европратениците бараат да биде стопирана и претпристапната помош преку ИПА III и исплатите од Инструментот за реформи и раст сè додека, според нивното барање, не биде завршена целосна меѓународна истрага.
„Парите на даночните обврзници на ЕУ не смеат да субвенционираат автократски режим кој ги шпионира сопствените граѓани“, пишуваат европратениците.
Комисијата засега нема донесено таква одлука, според информациите содржани во документот.
Бараат Фон дер Лајен да не оди во Белград
Второто барање е Урсула фон дер Лајен да ја откаже планираната посета на Белград во рамките на нејзината претстојна турнеја низ Западен Балкан.
Потписниците сметаат дека средба на високо ниво со Вучиќ во вакви околности би испратила погрешна политичка порака и би го нарушила кредибилитетот на ЕУ.
Тие бараат и идниот напредок на Србија во пристапните преговори да биде условен со запирање на евентуалните злоупотреби на надзорот и независна проверка на работата на српската Безбедносно-информативна агенција и Министерството за внатрешни работи.
Потписници од повеќе политички групи
Писмото има поширока политичка тежина бидејќи меѓу потписниците има европратеници од Зелените/ЕФА, Социјалистите и демократите, Европската народна партија, Обнова на Европа и Левицата.
Меѓу нив се Владимир Пребилич, Саскија Брикмон, Андреас Шидер, Ондреј Колар, Сандро Гози, Кшиштоф Брејза, Томас Вајц, Алесандра Морети, Хана Нојман и Ана Кавацини.
Вкупно 30 имиња се наведени на документот.
Европратениците бараат и спроведување на препораките на истражната комисија ПЕГА на Европскиот парламент, построга и обврзувачка европска регулатива за шпионскиот софтвер, независни истраги и создавање техничка лабораторија на ЕУ која би им помагала на жртвите на ваков надзор.
„Време е Комисијата да покаже дека почитувањето на фундаменталните демократски стандарди е услов за кој не се преговара“, се наведува на крајот од писмото.
Барањата сега се упатени до Европската комисија, која одлучува за исплатите и примената на условите поврзани со европската финансиска помош. Писмото само по себе не ги замрзнува средствата за Србија, но отвора нов политички притисок врз Белград во период кога владеењето на правото останува клучен дел од процесот на пристапување кон ЕУ.