Северна Македонија се соочува со демографски трендови кои сè повеќе ја приближуваат до моделот на држави со структурно намалување на населението, во момент кога поголемиот дел од Европската унија успева да го стабилизира или зголеми бројот на жители преку миграција и повисок животен стандард.
Најновите податоци на Евростат покажуваат дека Европа во 2024 година продолжила да расте благодарение на позитивната нето-миграција, додека дел од државите од Западен Балкан, меѓу кои и Северна Македонија, остануваат региони од кои младите и работоспособните масовно заминуваат.
Иако Албанија бележи најдраматичен пад во регионот со негативна нето-миграција од 12 жители на 1.000 жители, Северна Македонија останува меѓу државите со долгорочен тренд на иселување, особено на млади и квалификувани кадри.
Економистите предупредуваат дека комбинацијата од ниска стапка на наталитет и континуирана емиграција создава двоен притисок врз економијата, пензискиот систем и пазарот на труд.
Западен Балкан влегува во фаза на демографска ерозија, но Северна Македонија има дополнителен проблем – иселувањето најмногу ги погодува младите и образованите категории.
Според Евростат, просекот во Европската унија е позитивен и изнесува околу плус 5,2 жители на 1.000 жители, што покажува дека ЕУ успева да компензира за стареењето преку привлекување мигранти и работна сила.
Северна Македонија, за разлика од тоа, продолжува да губи население преку иселување кон Германија, Италија, Австрија, Швајцарија и скандинавските држави.
Во последната деценија, земјата бележи постојан пад на бројот на ученици, студенти и работоспособно население, додека уделот на постари лица расте.
Демографските промени веќе се чувствуваат во повеќе сектори. Компаниите сè почесто предупредуваат на недостиг од работна сила, особено во индустријата, градежништвото, ИТ-секторот и здравството.
Експертите велат дека државата веќе не се натпреварува само за инвестиции, туку и за луѓе.
Во споредба со другите држави од Западен Балкан, Србија покажува нешто постабилни миграциски трендови благодарение на поголемата индустриска база и странските инвестиции, додека Црна Гора делумно го амортизира падот преку туризмот и приливот на странци.
Босна и Херцеговина, како и Северна Македонија, продолжува да се соочува со значително иселување на млади семејства и квалификуван кадар.
Косово останува најмладата држава во регионот, но и таму се забележува засилена емиграција кон земјите на Европската унија.
Истовремено, повеќе држави од Источна Европа кои претходно се соочуваа со слични проблеми успеаја да го променат трендот.
Полска, Естонија, Литванија и Унгарија во последните години забележуваат стабилизација или раст на населението преку повисоки плати, индустриски развој, дигитализација и агресивни политики за поддршка на младите семејства.
Естонија, која пред две децении имаше силен емиграциски бран, денес бележи позитивна миграција и враќање на сопствени граѓани.
Источноевропските држави покажаа дека иселувањето може да биде привремен, а не траен феномен, но само ако економијата создава перспектива.
За Северна Македонија, клучниот предизвик останува како да го запре одливот на млади луѓе во услови на пониски плати, политичка нестабилност и ограничени можности за професионален развој.
Експертите предупредуваат дека без долгорочна стратегија за индустриски развој, повисоки приходи и подобри јавни услуги, демографската криза може да стане главна закана за економскиот раст во следните две децении.
Прашањето повеќе не е само колку жители ќе има државата, туку дали ќе има доволно работоспособно население за да ја одржи економијата.
Податоците на Евростат покажуваат дека Европа сè повеќе влегува во натпревар за човечки капитал. Во тој натпревар, Северна Македонија моментално останува меѓу државите кои повеќе губат луѓе отколку што успеваат да задржат.