Дваесет и пет години по нападите од 11 септември 2001 година, терористичката закана е помалку централизирана, повеќе дигитална и потешка за откривање, предупредуваат безбедносни експерти, посочувајќи дека денешните напаѓачи сè почесто се радикализираат онлајн и дејствуваат без директна команда од големи организации.
Нападите врз Њујорк и Вашингтон во 2001 година беа планирани од Ал Каеда, организација со јасна командна структура, раководство и засолништа во Авганистан.
Денес, според експертите, заканата сè почесто доаѓа од поединци кои се инспирираат од пропаганда на интернет, без формално да бидат членови на терористичка организација.
Еден од примерите е случајот со 25-годишен Авганистанец кој годинава беше осуден на доживотен затвор во Германија откако со автомобил влета во толпа во Минхен, при што загинаа две лица, а десетици беа повредени.
Според достапните информации, тој немал директна организациска врска со терористичка група, туку бил радикализиран преку интернет-содржини.
Од организација до индивидуален напад
Поранешни американски функционери за борба против тероризмот велат дека концептот на таканаречените „осамени волци“ станува сè поважен.
Напаѓачите денес можат да бидат инспирирани од една или повеќе екстремистички организации без да бидат формално регрутирани, обучувани или управувани од нив.
Тоа значително ја отежнува работата на безбедносните служби, бидејќи не постојат секогаш комуникациски врски, патувања или финансиски трансакции кои би можеле однапред да ја откријат подготовката на напад.
Пензионираниот американски генерал Џозеф Вотел, кој командуваше со американски операции во Авганистан, Ирак и против Исламската држава, вели дека терористичките организации преживеале и продолжиле да се приспособуваат.
„Тие стануваат пософистицирани“, вели Вотел, додавајќи дека безбедносната средина денес е многу покомплексна отколку пред две децении.
Социјалните мрежи станаа ново бојно поле
Една од најголемите промени е улогата на интернетот.
Пред 25 години екстремистичките организации зависеа од физички мрежи за регрутација, обука и комуникација.
Денес пропагандата може да достигне милиони луѓе преку социјални мрежи, видеоплатформи и апликации за комуникација.
Експертите предупредуваат дека Ал Каеда и нејзините филијали значително ја зголемиле продукцијата на онлајн-содржини.
Ал Каеда на Арапскиот Полуостров, според меѓународните набљудувачи, продолжува активно да повикува поединци на Западот самостојно да извршуваат напади.
Ал Каеда преживеа преку децентрализација
И покрај смртта на Осама бин Ладен во американската операција во Пакистан во 2011 година и уништувањето на голем дел од централната структура на организацијата, Ал Каеда не исчезна.
Наместо тоа, таа разви мрежа од регионални филијали.
Меѓу нив се Ал Шабаб во Сомалија, Ал Каеда на Арапскиот Полуостров во Јемен и Џамаат Нусрат ал-Ислам вал-Муслимин во регионот Сахел.
Овие организации имаат сопствени локални цели, но истовремено одржуваат идеолошки, финансиски и оперативни врски со пошироката мрежа на Ал Каеда.
Извештаи на Обединетите нации укажуваат дека различни филијали соработуваат при финансирањето и обуката.
Вештачката интелигенција како нов ризик
Следната голема промена, според експертите, може да ја донесе вештачката интелигенција.
Генеративната ВИ овозможува создавање пропаганда, преводи и персонализирани пораки со брзина и во обем што порано не биле можни.
Безбедносните аналитичари предупредуваат дека истите технологии би можеле да се користат за радикализација, дезинформации и ширење инструкции.
Во комбинација со евтини дронови и лесно достапни дигитални технологии, тоа создава средина во која мали групи или поединци можат да стекнат способности што порано биле достапни само на големи организации.
Дроновите ја менуваат и тактиката
Дроновите се уште една технологија што целосно го промени безбедносниот пејзаж.
Комерцијално достапните беспилотни летала можат да се користат за извидување, пренесување експлозив или напад врз чувствителна инфраструктура.
Искуствата од војните во Украина и на Блискиот Исток покажаа колку брзо оваа технологија може да се приспособи за воени и паравоени цели.
Безбедносните служби затоа веќе не следат само традиционални терористички организации, туку и индивидуални актери со пристап до релативно евтина технологија.
Помалку луѓе и пари за борба против тероризмот
Паралелно со трансформацијата на заканата, експертите предупредуваат и на намалување на ресурсите за борба против тероризмот.
Американски поранешни дипломати и аналитичари велат дека во последните години дел од искусниот персонал го напуштил секторот, додека буџетите биле намалени.
Фокусот на националната безбедност сè повеќе се префрла кон стратешката конкуренција со Русија и Кина, како и кон војните во Украина и на Блискиот Исток.
Според дел од експертите, тоа создава ризик од намалено внимание токму во момент кога терористичките групи стануваат подецентрализирани и потешки за следење.
Иран и мрежите на посредници
Американската стратегија за борба против тероризмот го наведува и Иран како еден од главните државни спонзори на вооружени групи.
Техеран долго време ги поддржува Хезболах и Хамас, а извештаи на ОН укажуваат и на сложени односи со делови од Ал Каеда.
Безбедносните аналитичари предупредуваат и на растечка употреба на криминални организации како посредници за операции надвор од Блискиот Исток.
Таквите мрежи им овозможуваат на државите и организациите да ја прикриваат директната вмешаност во нападите.
Од „војна против тероризмот“ до управување со ризикот
По 11 септември, американската стратегија беше насочена кон уништување на терористичките организации и нивните засолништа.
Денес пристапот е поинаков.
Експертите велат дека целта повеќе не е целосно исчезнување на сите групи, туку нивната способност за напади да се држи под контрола и подалеку од американска територија.
Дваесет и пет години по 11 септември, тероризмот не исчезна.
Тој се трансформираше.
Наместо големи логистички операции планирани со години, безбедносните служби денес мора да следат илјадници мали дигитални сигнали, поединци кои можат брзо да се радикализираат и технологии што секојдневно стануваат подостапни.