Студентски предводени протести против претседателот Александар Вучиќ, кој повеќе од една деценија ја води Србија со цврста рака, веќе девет месеци ја потресуваат земјата, пишува New York Post, пренесува Инбокс7.
Во августовските горештини, протестите прераснаа во насилство. Речиси секоја вечер центарот на Белград се претвора во бојно поле – на едната страна демонстранти, на другата специјални полициски сили во црни униформи, засилени со приврзаници на власта. Според New York Post, овие сцени потсетуваат на предупредувања за можна граѓанска војна во земја чии внатрешни судири пред еден век беа искра за Првата светска војна.
Протестите одекнаа и преку Атлантикот: членови на српската дијаспора организираа собири во Вашингтон, Чикаго и Сан Франциско во знак на солидарност со демонстрантите дома.
Симбол на корупција
Незадоволството беше поттикнато од уривањето на бетонска настрешница на железничка станица во Нови Сад во ноември, кога загинаа 16 луѓе. Објектот, реновиран од кинеска државна компанија и свечено пуштен во употреба само две години порано, стана симбол на корупција.
Она што започна како тивко бдеење за жртвите, прерасна во масовни протести против претседателот. Во март, повеќе од 300.000 луѓе маршираа во Белград – најголемата демонстрација во историјата на градот.
Реакција на властите
Вучиќ, кој на почетокот ги нарече демонстрантите „добронамерни“ и им наложи на властите да не употребуваат прекумерна сила, подоцна најави оставки и апсења: еден министер беше уапсен (подоцна ослободен), двајца министри и премиерот беа принудени да се повлечат.
Но, овие потези не ги стивнаа протестите. Овој месец демонстранти го запалија седиштето на владејачката партија во Нови Сад и сега бараат оставка на претседателот и предвремени избори.
Според New York Post, Вучиќ изјавил дека демонстрантите се „пиони во рацете на странски противници“ и дека секој од нив добива по 30 евра дневно за храна. Опозицијата ги отфрли овие тврдења како пропаганда.
Политичка траекторија
Роден во 1970 година во тогашна Југославија, Вучиќ ја започна кариерата на крајната десница во време на војните за распадот на федерацијата. Како министер за информации во владата на Слободан Милошевиќ, воведе едни од најрестриктивните медиумски закони во Европа.
По падот на Милошевиќ, Вучиќ го смени курсот. Во 2008 година ја основа Српската напредна партија со цел интеграција во ЕУ. Од 2014 година беше премиер, а три години подоцна беше избран за претседател.
New York Post потсетува дека тој изградил силни врски со западни лидери, но истовремено ја зајакна соработката со Кина и Русија. Тој е еден од ретките европски партнери на Доналд Трамп и дозволи проект за луксузно домување на Џаред Кушнер на местото на поранешното министерство за одбрана во Белград, уништено од НАТО.
Поделеност во општеството
Под Вучиќ, Србија бележи стабилен економски раст, ниска невработеност и намален јавен долг, иако инфлацијата расте последниве месеци. Поддржувачите велат дека донел стабилност и просперитет, додека критичарите го обвинуваат за авторитаризам и корупција.
„Овие десет години беа први кога се чувствувавме стабилно и безбедно,“ вели Јелена Дениќ, сопственичка на мала менза во Белград. „Страв ми е дека ако протестите излезат од контрола, пак ќе изгубиме сè.“
Опозицијата, меѓутоа, останува поделена – мешавина од националисти, либерали и студенти, без заеднички лидер.
Неизвесна иднина
Западните влади повикуваат на воздржаност и дијалог, предупредувајќи дека пролонгираните немири би можеле да ја дестабилизираат регионот.
Според New York Post, клучното прашање е дали Вучиќ ќе избере да одговори со нови отстапки или со сила. Демонстрантите, пак, велат дека нема да се повлечат додека не ја постигнат својата цел – оставка на претседателот.