Два случаи во Шуто Оризари и Струга отворија прашања за контролата и трошењето на државните блок дотации што Министерството за образование и наука (МОН) ги исплаќа за основните училишта. Од 1 јануари 2026 година треба да се применува нова формула за нивна пресметка, јави Радио Слободна Европа на македонски јазик.
Во Шуто Оризари, Министерството за внатрешни работи поднесе кривична пријава против поранешен општински службеник, осомничен дека со фалсификувани налози префрлил 3,6 милиони денари на приватни фирми, меѓу кои и на компанија што самиот ја основал. Градоначалникот Курто Дудуш изјави дека неговиот потпис бил злоупотребен и додаде дека службеникот подоцна бил отпуштен.
МОН соопшти дека нема надлежност да одредува како општините ги распределуваат средствата по училиштата и дека контролата е во домен на внатрешна и буџетска ревизија, како и на Министерството за финансии и општинските ревизори.
Конфликт меѓу Струга и МОН
Во Струга, локалната власт јавно се откажа од надлежностите за основното образование, наведувајќи дека нема доволно средства за нормално функционирање на 12 централни и 25 периферни училишта. „Од 1 септември МОН ги презема сите ингеренции,“ објави општината.
Министерката за образование Весна Јаневска обвини дека градоначалникот Рамиз Мерко и општинското раководство нерационално работат и дека дотациите се доволни ако се трошат домаќински. Мерко, кој е на американската црна листа и се соочува со неколку кривични пријави, возврати дека општината веќе издвојувала дополнителни средства и дека проблем се трошоците за малите периферни училишта.
„Ние не сме законски задолжени да трошиме за материјални трошоци, но сме плаќале. Сега ги префрламе ингеренциите на министерката,“ изјави Мерко, додавајќи дека дел од училиштата се исклучени од струја и дека нема пари за превоз и греење.
МОН: Нема враќање на надлежности
МОН одби да ги преземе обврските на општината, наведувајќи дека буџетот за Струга за 2025 година изнесува 579 милиони денари, од кои повеќе од 95% одат за плати. Министерството бара рационализација и почитување на стандардите за број на ученици по паралелка за да се намалат трошоците.
„Враќање на пренесени надлежности не е предвидено со закон,“ соопштија од министерството.
Владата најави дека од 2026 година ќе се воведе нова формула за распределба на блок дотации, заснована на стандарден трошок по ученик, со цел поправична распределба. Не е јасно, сепак, како ќе се обезбеди контрола врз трошењето.